De zon is gratis, maar ze is ook wispelturig. Dat kenmerk maakt het broeien van tulpen er niet gemakkelijker op. Niet vreemd dus dat steeds meer telers van dit koudeminnend gewas zich verdiepen in teelt onder LED, waardoor ze meer controle over hun teelt krijgen en beter kunnen sturen naar een kwalitatief goed eindresultaat.

Een paarse gloed strekt zich uit over de jonge tulpenbollen in de onderste teeltlaag van de drielaagse kas bij Gebr. Hoff & Zn Prisma Flowers in Andijk. Begin november zijn de eerste tulpenbollen van dit seizoen de 13.200 m² grote kas ingegaan. Na twee tot drie dagen in het donker, staan ze tien dagen onder LED-belichting. Vervolgens zullen ze naar de bovenste teeltlaag getransporteerd worden waar ze verder zullen groeien onder daglicht. “Door LED te gebruiken, krijgen we een mooier gewas”, stelt Arjan Hoff.
Het bedrijf, dat zo’n 50 miljoen tulpen per jaar broeit, is al sinds 2016 bezig met telen onder LED. “We hebben een kas met een drielaagse teelt, een kas met twee teeltlagen en een oogstafdeling met maar één teeltlaag”, vertelt Hoff. “Op zich werkt dat goed, maar we waren niet tevreden over het TL-licht. TL is een inefficiënte lichtbron en geeft veel stralingswarmte, wat kan zorgen voor ongelijkheid in ontwikkeling door verschillen in planttemperatuur. Daarnaast bleven de planten te lang gesloten, waardoor vocht niet goed kon verdampen en we dus meer kans hadden op zweters (te hoge celspanning, red). Vandaar dat we op zoek zijn gegaan naar iets beters.”

Fascinerende resultaten

Hoff kwam uit bij LED-belichting. In samenwerking met Wessel van Paassen van Green Simplicity zette hij enkele proefopstellingen op in de kas en ze voerden proeven uit in een gesloten klimaatcel. De resultaten waren zo veelbelovend dat ze besloten de kas om te bouwen. De teler: “Het was een vrij eenvoudige klus. We kregen een bouwpakket aangeleverd en konden de bouw vrijwel zelf doen. De kas was toch leeg en ophangprofielen en dergelijke hingen er allemaal al.”
Omdat er ‘maar’ 80 centimeter tussen de teeltlagen zit, werden er vijf strengen lampen per container opgehangen met een lager wattage (64 in plaats van 80 watt). Afgelopen seizoen was het eerste seizoen dat ze 7.000 m² onder LED hebben geteeld. “De resultaten waren fascinerend”, zegt Hoff. “We zagen een mooier, meer gespreid gewas. De bladeren werden eerder groen. Het gewas zag er gewoon gezonder uit.”

Zes verschillende lichtrecepten

Tulp is het meest ver ontwikkelde gewas wat betreft LED. “De tulp is uitermate geschikt om te telen onder deze belichting”, zegt Van Paassen. “De teelt is kort, de tulp heeft relatief weinig licht nodig om zich te ontwikkelen, omdat het veelal draait om het verplaatsen van droge stof van bol naar bloem.”
Inmiddels heeft hij zes lichtrecepten ontwikkeld die de plant helpen in haar groei. “LED maakt het gewas actiever en zorgt daardoor voor een kwaliteitsverbetering. Zo kan de hoeveelheid zweters worden verminderd. Het actievere gewas zorgt voor een betere verdamping. Ook kan het juiste recept zorgen voor een stevigere opbouw van de steel, waardoor kiepers nagenoeg verleden tijd zijn. Wil je echt wat bereiken, dan moet je in elke situatie bekijken welk recept ideaal is. Daarom vind ik het ook belangrijk om samen met de telers naar oplossingen te zoeken. We moeten beiden ervan overtuigd zijn dat het werkt onder zijn specifieke omstandigheden.”

Bouw nieuwe kas

Dat meer telers overtuigd raken van de voordelen, ziet Van Paassen terug in zijn toenemende klantenbestand. Ook tulpenteler en plaatsgenoot Simon Schouten koos voor LED. Het familiebedrijf Bloomore broeit jaarlijks 55 miljoen tulpen. Voor de teler was de bouw van een nieuwe kas de aanleiding om te zoeken naar een alternatief voor SON-T. “We hebben licht nodig, maar SON-T geeft gewoon te veel warmte af. De tulp is een koudeminnend gewas, dus daar hoort koud licht bij.”
Met de nieuwe tweelaagse kas is er twee keer 6.500 m² aan teeltoppervlakte bijgekomen. Omdat er hier 1,70 meter tussen de twee teeltlagen zit was het ophangen van 2 strengen lampen per container voldoende. Schouten maakt gebruik van twee lichtrecepten. De eerste is om het gewas te laten strekken en spreiden, de tweede wordt ingezet aan het eind van de teelt om het gewas wat strakker en donkerder van kleur te maken.

Versnelling met behoud kwaliteit

Na een eerste seizoen is ook Schouten tevreden. “De teelt versnelt met behoud van kwaliteit. Daarnaast hebben we meer kleur op ons gewas. Het ziet er gezonder en vitaler uit.” Concrete cijfers durft hij niet te geven. “We kunnen het niet vergelijken met het oude systeem. Daarnaast is het uitgangsmateriaal elk jaar weer anders. Zo kende 2019 veel zonuren, dus de bollen die dat jaar van het land kwamen, hebben een andere kwaliteit dan de bollen van het jaar ervoor.”
Een ander voordeel is een rustiger teeltmanagement, stelt hij. “Omdat het gewas uniformer groeit, hoef je minder bij te sturen en is de productieplanning constanter. Werknemers hoeven daardoor minder ad hoc bij te springen om het werk op tijd gedaan te krijgen.”

LED als tool

Beide telers benadrukken dat het belangrijk is om LED te blijven zien als hulpmiddel. “Tachtig tot negentig procent van het potentieel van de tulp zit al in die bol. Wij als teler, kunnen alleen die laatste tien procent sturen, LED is daar een van de mogelijkheden van”, stelt Hoff. Ook Van Paassen beaamt dat. “Behalve belichting spelen ook temperatuur en luchtvochtigheid een belangrijke rol in de teelt. Daarom blijf ik ook proeven doen in kassen en in onze eigen klimaatcellen. Ik wil graag achterhalen waarom er een probleem ontstaat in de tulp en dat oplossen.”
Momenteel wordt er gewerkt aan het opleveren van een drie-laagse kas waar Green Simplicity naast de LED-installatie ook de gehele klimaatinstallatie heeft aangelegd. Daarbij maakt de leverancier gebruik van technologieën uit andere industrieën. Van Paassen: “Ik vind de technieken uit de tuinbouw vaak te grof. Daarom ga ik liever met partijen in zee die van bepaalde techniek echt hun core business hebben gemaakt. Zij hebben dan wel geen verstand van planten, maar die breng ik dan wel in.”

Kas zonder glas

Dat de tulp volledig onder LED kan worden geteeld, daar is de lampenleverancier van overtuigd. De kas zonder glas noemt hij het. “Veel telers hebben het idee dat deze manier van telen moeilijk is. Zo denken velen dat elk ras of elke kleur een ander lichtrecept nodig heeft, maar dat is niet waar. Veel telers zijn met een of twee recepten al heel erg geholpen. Het gaat erom het juiste recept toepassen op het juiste moment in de teelt.”
Van Paassen verwacht dat de ontwikkelingen in een stroomversnelling komen en dat er binnen vijf jaar een kantelpunt is bereikt. “We hebben recentelijk een meerlaagse kas zonder glas gebouwd van 1.200 m² voor de opkweek van chrysantenstek. Hier hebben we het hele concept bestaande uit licht, klimaat, intern transport en constructie ontworpen en samen met partners gebouwd. Ook tulp zou het goed doen in dergelijke daglichtloze ruimtes.”
Maar die ontwikkeling wil hij niet forceren, benadrukt hij. “Zonder daglicht telen is gewoon een hele grote investering. Ik kan wel zeggen dat het kan, maar de teler moet daar zelf ook achter staan. Wij geven inzicht in de kosten van een dergelijk systeem en samen met de teler gaan we rekenen om te kijken of het er ook financieel uit kan.”

Tekst en beeld: Marjolein van Woerkom en Pieter Prins Fotografie