Om niet afhankelijk te zijn van energieleveranciers nam bloementeler Nico Karsten in 2013 samen met een veehouder de eerste biovergister in gebruik. In 2019 zorgde hij met andere telers voor de doorstart van een biogasinstallatie. De ondernemers wekken stroom en gas op uit onder meer eigen afval en gebruiken het digestaat voor bemesting.

Nico Karsten runt samen met zijn broer Frank bloemenbedrijf Franico in Hoogwoud. Niet bepaald een glastuinbouwgebied, maar wel dichtbij Agriport A7 en grootschalige tulpenbedrijven. Hij streeft naar een schoner West-Friesland en wil een bijdrage leveren aan de energietransitie en kringlooplandbouw. Als manager van de biogasinstallatie Green Energie Koggenland spreekt Karsten niet alleen over de gezamenlijke coöperatie, maar ook over de geschiedenis van zijn eerste vergister en over de toekomstplannen.

Afval verwerken

De eerste vergistingsinstallatie van Franico is een maatschap met overbuur en veehouder Groot. Karsten: “Mijn vader was de laatste teler die van stookolie naar gas overging. Overgeleverd aan leveranciers kwam hij bedrogen uit. Toen besloot ik dat ik onafhankelijk wilde zijn.”
De biovergister met een inhoud van 5.000 m³ is geplaatst met een vergunning gebaseerd op het feit dat 50% uit rundermest moet bestaan. Dat is achteraf jammer, vindt Karsten. “Het rendement is vele malen groter als je ook andere mest mag gebruiken of wanneer we alleen uitgaan van plantaardig afval.”
Per jaar wordt 15.000 ton afval verwerkt, dat is circa 40 ton dat iedere ochtend in de invoerbak wordt gestort. De teler houdt niet van cijfers, maar heeft ze wel paraat. Via vijzels gaat de materie naar het pompgedeelte en wormpompen voeden vervolgens de vergister. In een verwarmde luchtdichte tank gaan bacteriën aan het werk om de biomassa (tulpenafval en mest) om te zetten in methaangas dat vervolgens wordt samengeperst. De eerste jaren zijn nog veel aanpassingen gedaan en inmiddels is de tank hermetisch gesloten. Onverwachte kosten, aldus Karsten. “De investering steeg van 1 naar 3 miljoen euro.”

Stroom is handel

Het gas wordt afgevangen, in een leiding gepompt en over 250 meter ondergronds getransporteerd naar de kwekerij van Karsten. De teler laat zien dat gas via koolstoffilters naar de WKK-installaties gaat, die zoals destijds gebruikelijk in containers zijn geplaatst. Vier WKK-installaties hebben een gezamenlijk vermogen van 1,3 megawatt. De filters binden de aanwezige zwavel.
De warmte gaat via warmwaterleidingen het eigen teeltbedrijf in, maar ook naar de kassen van naburige telers, vertelt Karsten. Het gasverbruik is hierdoor nog ongeveer 20% van wat het oorspronkelijk was. De opbrengst aan elektriciteit (7 miljoen kWh) wordt verhandeld via Greenchoice. “Dit is een belangrijk onderdeel van het verdienmodel. Elektriciteit die we zelf verbruiken, wekken we op met zonnepanelen.”
Bij een overschot aan warmte, zoals in de zomer, moet dit worden weggekoeld, bijvoorbeeld via het regenwaterbassin. De meeste warmte verdwijnt echter in de lucht. Dat vindt Karsten wel jammer. “Ondergrondse warmwateropslag is een welkome uitbreiding. Maar dan moet het water eerst van 45ºC naar 25ºC worden teruggekoeld. Zolang ik niet weet waarom dit nodig is, wil ik niet in een warmtewisselaar investeren.”

Gas verkopen

De biogasinstallatie in Hensbroek van Green Energie Koggenland is vooral bedoeld om gas op te wekken en te verkopen. Het volume is 7.000 m³. Volgens Karsten was een faillissement van de oorspronkelijke onderneming niet nodig geweest. “Investeerders hebben destijds gekozen voor een te dure opzet. Dat gevaar ligt bij projectontwikkelaars op de loer.”
Met vijf andere ondernemers (waaronder vier andere agrarische ondernemers) is hij vol voor een doorstart gegaan. Ze gebruiken hier uitsluitend plantaardig afval afkomstig van de tulpen- en groententeelt. Als er geen tulpenafval is (opslaan mag niet) wordt cacaoafval gebruikt uit Zaandam. De aanwezige procesoperator wijst verder op silo’s met hoogwaardig vloeibaar organisch materiaal. Hij waakt over het proces dat stabiel moet zijn en altijd doorgaat. “We produceren 430 kuub gas per uur. De laatste jaren is er meer lijn ingekomen.”

Gasverkoop

De vergunning is verleend met als voorwaarde dat het groene gas wordt gebruikt door lokale afnemers. Karsten verwijst naar twee broodbakkerijen en Dekker Chrysanten. “De praktijk is natuurlijk dat het gas het net opgaat. Via AgroEnergy verkopen we 2,4 miljoen m³ gas per jaar, genoeg voor 2.600 huishoudens. Als we meer transportbewegingen mochten maken, zouden we de 4.000 huishoudens halen.” Het verdienmodel? Karsten: “Het is belachelijk wat we nu voor het gas krijgen. Boven een euro per m³, terwijl het in december nog 14 cent was.”
Toch blijft het een rekensom. Verleende subsidies zijn afgestemd op de prijzen van gas en elektra. Is elektriciteit duur, dan is het voordeel voor wie zelf energie maakt groter en bijgevolg daalt de subsidie. Karsten: “De installatie in Hensbroek draait op maximale capaciteit, maar in Hoogwoud doen we nu rustig aan. Het blijft een kwetsbaar en kostbaar proces.”

Meststoffen maken

In beide vergisters blijft digestaat achter, wat kan worden gezien als zelf gefabriceerde meststoffen. Hierover is Karsten enthousiast. “Zie het als compost. Wij als eigenaren gebruiken het zelf op de akkers en we leveren het aan melkveehouders. Er lopen ook proeven in de bollenteelt.”
Karsten treedt wat meer in detail als hij over het digestaat uit de vergister in Hoogwoud praat. “De NPK-verhouding is ongeveer 5:4:1. Daarnaast bevat het zwavel, afkomstig uit de koolstoffilters. Na bemonstering wordt het aangevuld met mineralen en sporenelementen en verspreiden we het in de kas en over de pioenen.”
Eerder onderzocht Karsten zelf of het mogelijk was om eendenkroos te telen, een eiwitvervanger. “In Amerika is er een commercieel bedrijf, maar de EU-regels verordenen dat het vanwege voedselveiligheid niet als zodanig verhandeld mag worden.” Hierop heeft hij kritiek: “Als agrarische bedrijven zelf in hun gas, elektra en meststof voorzien, door mest en restafval te verwerken, dichten we een gat in de kringloop en zouden we nu geen stikstofcrisis hebben.”

Toekomst

Gaan biovergisters nu vaker ingezet worden voor energietransitie en/of kringlooplandbouw? Als het aan Karsten ligt wel. “Dit is ook de mening van de deskundigen bij het project Kas als Energiebron waar ik mijn verhaal heb verteld.”
Er lag al een plan van hem voor een biogascentrale bij Agriport A7. “Dat is ideaal, de CO2 die vrijkomt kan direct worden ingezet voor de teelt van glasgroenten.” Voor het toen aangewezen perceel op het bedrijventerrein kreeg hij echter niet op tijd een vergunning rond. Projectontwikkelaar Vidras kreeg dit voor een ander stuk grond wel voor elkaar. Mede-oprichter Dick Broekuis zegt desgevraagd dat de bouw na de zomer begint, wanneer de grond is aangekocht. Agriport directeur Jack Kranenburg bevestigt dat de koop nog niet rond is en doet verder geen mededelingen. Behalve dat dit sinds 2015 het vijfde plan is.

Tekst en beeld: Marga van der Meer