Belichting van tomatenvruchten is goed voor het vitamine C gehalte. Dat is al langer bekend. Nicolaos Ntagkas zocht voor zijn promotieonderzoek in Wageningen uit hoe dat komt en geeft opmerkelijke aanbevelingen hoe je het gehalte omhoog kunt brengen. LED-belichting geeft mogelijkheden om het gewas meer te sturen. Dat vergt wel meer kennis over onderliggende fysiologische processen.

Het is ruim bekend dat meer licht zorgt meer vitamine C in planten. Het overgrote deel van het onderzoek is echter gedaan aan bladeren en niet aan vruchten. Wel heeft Wageningen University & Research business unit Glastuinbouw enige jaren geleden aangetoond dat belichten van tomatenvruchten leidt tot een hoger gehalte. Alleen de groene vruchten reageren op hoger lichtniveau met een hoger gehalte. Zodra de vrucht begint te kleuren, stopt de toename van het niveau.
Ntagkas is onlangs gepromoveerd op een uitgebreide studie naar de achtergronden van deze processen.

Suikers

Groene vruchten bevatten nog bladgroen en kunnen dus zelf assimileren. Bij meer licht gaat het fotosyntheseniveau in de vrucht omhoog en worden er meer suikers gevormd. Vitamine C ontstaat via een lang proces uit die suikers. Opmerkelijk is daarom dat Ntagkas geen verband vond tussen het suikergehalte van de vrucht en de vitamine C productie. Hij concludeert dat er altijd wel voldoende ‘grondstof’ aanwezig is.
Hij denkt dat een ander proces bepalend is voor het gehalte. De toename van de fotosynthese bij meer licht gaat gepaard met meer elektronentransport. Dat is het signaal om meer vitamine C aan te maken. Ntagkas denkt dat het oorspronkelijk een soort verdedigingsactie van de plant is tegen vrije radicalen. Dat zijn gevaarlijke stoffen die als bijproduct bij de fotosynthese vrijkomen en veel in de cel kunnen beschadigden. De cel verdedigt zich met anti-oxidanten tegen de vrije radicalen. En één van de belangrijkste daarvan is vitamine C.
Uit het eerdere onderzoek van WUR Glastuinbouw in Bleiswijk bleek al dat het weinig uitmaakt welke kleur de belichting heeft. De promotiestudent concludeert op grond van de literatuur wel dat de combinatie rood-blauw meer effect heeft dan wanneer een deel van het rood vervangen wordt door verrood. Dat is logisch vanwege het fotosynthese-effect, want in verrood vindt nauwelijks fotosynthese plaats.

Knalgroen plukken

Het meest opmerkelijke deel van het proefschrift zijn de suggesties hoe teler, handelskanaal en veredelaars kunnen inspelen op de fysiologische inzichten. Om het vitamine C gehalte flink op te plussen zou je eigenlijk volgroeide maar nog niet kleurende tomaten moeten plukken en daarna een lichtbehandeling geven.
Als ze dan nog minimaal een week groen blijven, krijg je het gehalte omhoog tot 60 mg per 100g vrucht, terwijl de tomaten bij rijping op de plant maar 20 mg/100 g halen. Het gaat wel duidelijk ten koste van de brix (zoetheid). Iets dichter bij de huidige praktijktoepassingen is tussenbelichting met 300-500 µmol/m².s. Ook uv-licht zou nuttig kunnen zijn.
Veredelaars zouden kunnen selecteren op rassen die langer bladgroen in de vruchten houden. Normaal breekt dat tijdens de rijping van de tomaten af. Als ze een beetje bladgroen houden, kunnen ze voortdurend doorgaan met assimileren en vitamine C produceren. De vruchten blijven dan wel donkerder, vanwege de groene kleurcomponent. En als de genetische techniek Crispr-Cas toegelaten wordt, komen er tal van mogelijkheden. Er zijn allerlei punten in het proces van vorming van vitamine C, die gemanipuleerd kunnen worden.

Tekst: Tijs Kierkels