Het succes van de digitale munt bitcoin voedt al tijdenlang de belangstelling voor de blockchain-technologie. Deze manier van gegevens opslaan zou veilig en betrouwbaar zijn en zo samenwerking in de afzetketen bevorderen. Data-specialist Marjan Schnetz ontzenuwt al deze argumenten. Conclusie: blockchain is geen optie in de land- en tuinbouw.

Marjan Schnetz is ICT-adviseur bij de Ockham Groep. Daarnaast studeert ze in deeltijd Tuinbouw & Agribusiness aan Hogeschool InHolland in Delft. In een paper voor de opleiding zet ze haar inzichten, mede opgedaan als partner bij het ICT-bedrijf, op een rij.
“Blockchain is een manier om gegevens op te slaan; niet op een centrale plek, maar op veel verschillende computers. Die bevatten allemaal identieke kopieën van de datasets. Het is heel lastig om een kopie te wijzigen, want dan slaan alle andere computers alarm”, legt ze uit. Daarmee staan de gegevens vast en dat kan een basis zijn voor transacties in de afzetketen.
Schnetz ziet dat blockchain al tien jaar een hype is. Van de andere kant kennen zij en haar collega’s geen enkele business case op dit terrein, afgezien van de digitale munten (bitcoin en andere).
Dit signaal uit de markt is al een duidelijke indicatie dat de technologie toch niet zo aantrekkelijk is in ketenlogistiek. In haar paper zet ze de redenen op een rij.

Informatie altijd correct?

Een van de voordelen van blockchain zou zijn, dat de informatie niet meer veranderd kan worden en dus wel correct moet zijn. “Dit idee is gebaseerd op de ervaringen met bitcoin. Daarbij rekenen 125.000 computers na of een transactie op de blockchain geaccepteerd wordt. Als 50% akkoord is, gaat hij door. Daarna is deze niet meer aan te passen”, vertelt ze.
Maar die ervaring is moeilijk te vertalen naar agroketens. “Als bijvoorbeeld een Braziliaanse sinaasappelproducent op de Albert Heijn blockchain vastlegt dat hij 100.000 kilo rijpe, fatsoenlijke geproduceerde sinaasappels naar Nederland verscheept, hoeft niets van die informatie waar te zijn. De logistieke partners kunnen die claim niet valideren. En de informatie kan naderhand niet meer worden gewijzigd, alleen maar worden aangevuld.”
De oplossing zou kunnen zijn dat je extra bedrijfsregels maakt: bijvoorbeeld dat iets pas op de chain geplaatst mag worden na controle en als het in lijn is met eerdere afspraken of keurmerken. “Dat vergt allemaal additionele software, net als bij een klassieke applicatie. En als je toch zulke eisen stelt en deze moet programmeren, dan voegt blockchain niets meer toe”, zegt ze.

Gegevens niet te wijzigen?

Een tweede vooroordeel: de gegevens kunnen achteraf niet worden gewijzigd. Ook dit is gebaseerd op de ervaringen bij bitcoin.
“Het klopt dat alle gegevens blijven staan. Maar je kunt best een aanvulling maken. Bij het voorbeeld van de sinaasappels, voegt de producent bijvoorbeeld later toe: die 100.000 kilo was toch maar 50.000 kilo”, vertelt ze.
De crux zit in de benodigde rekenkracht. Bij bitcoin is die enorm groot en juist dat beschermt de informatie. In een afzetketen moet je het altijd doen met een veel lagere rekenkracht, die bovendien maar bij enkele partijen ligt. Degene met de meeste power is in feite de baas. “Als 50% van de rekenkracht akkoord is, wordt de informatie op de chain gezet, of die waar is of niet. Dus als één partij in de keten heel groot is en de andere veel kleiner, kun je in die situatie terechtkomen.”
Er zijn voorbeelden van fraude bij cryptomunten, anders dan de bitcoin. De aanmaak van die munten is gebaseerd op minder rekenkracht en het is voor een kwaadwillende partij mogelijk om 50% te bereiken en zo de aanmaak goed te keuren zonder dat dat terecht is. Een soort digitale valsemunterij.

Geen vertrouwen nodig?

Derde vermeende voordeel van blockchain: het zou samenwerking in de keten mogelijk maken tussen partijen die elkaar niet vertrouwen. “Je moet bij een goede blockchain applicatie toch aanvullende regels willen afspreken, en dat lukt niet als partijen elkaar niet vertrouwen”, zegt ze. Elke partij zal tevens zijn eigen administratie blijven voeren, en als er iets niet klopt, gaan de alarmbellen af. Bovendien zijn lang niet alle handelspartners erbij gebaat dat iedereen alle informatie kan zien. Veel handel is juist gebaseerd op informatievoorsprong.
Op grond van al deze argumenten waarschuwt ze agrarische bedrijven die in de toekomst toch overwegen in blockchain-ketens te stappen, scherp te letten op de nadelen. Als de rekenkracht niet evenredig over de ketenpartners is verdeeld en niet alle software beschikbaar is voor inspectie door elke deelnemer, heeft de kleinere ketenpartij weinig invloed. En dat is niet anders dan de huidige positie van het overgrote deel van producenten in agrarische afzetketens. De paper is hier na te lezen.

Tekst: Tijs Kierkels