Den Berk Delicé heeft deze winter als een van de weinige Vlaamse bedrijven een belichte teelt. Op 17 ha probeert het bedrijf met full LED de kosten te minimaliseren om cherrytrostomaten jaarrond beschikbaar te houden. “Zonder LED was dit niet mogelijk geweest.”

“Zonder LED-belichting hadden we deze winter niet kunnen telen”, begint Tom Beyers ons interview. Hij is manager teelt & biologie van het Vlaamse Den Berk Delicé dat in de wijde regio van Hoogstraten op negen vestigingen op 88 ha glas specialities en trostomaten teelt, waarvan 32 ha met LED’s. Door de energiecrisis is het belichte areaal teruggeschroefd naar 17 ha dit jaar.
Werden er in 2019 en 2020 hybride teelten gedraaid, vorig jaar was SON-T-belichting door de hoge energieprijzen uitgesloten. De energiecrisis heeft de overgang naar full LED in een stroomversnelling gebracht. En dit ging niet zonder slag en stoot, vertelt Lucas Aertsen, locatiemanager op onder andere de locatie Berkenrijs in Rijkevorsel waar ook het hoofdkantoor zich bevindt. “We hebben het eerste jaar wel wat leergeld betaald.”

Op zoek naar balans

Aertsen legt uit: “Het oorspronkelijke uitgangspunt was om maximaal gebruik te maken van de hybride belichting. Daar was de plantafstand en het snoeibeleid op afgestemd.” Na verschillende scenario’s te hebben doorgerekend en met klanten te hebben besproken, koos het bedrijf er vorige winter voor om veel minder te belichten. “Met een combinatie van terugtoppen naar minder stengels per vierkante meter, minder vruchten per tros en lagere etmaaltemperaturen werd de plant klaargezet voor een teelt met minder licht, maar daar reageerde de plant ook vegetatief op”, aldus Aertsen die spreekt van mindere vruchtzetting en dikke stengels.
Een aantal ingrepen zorgden ervoor dat de balans terugkeerde en toch behoorlijke opbrengsten behaald werden die weliswaar vorige winter nog ongeveer 10% lager lagen dan voorheen. Die lessen hebben geleid tot een aangepaste strategie voor aankomende winter (2022/23) met als doel een stabielere en generatievere plant.

Gezonde stress

Als eerste is de plantdichtheid al vanaf de start teruggebracht van 3,75 stengels per vierkante meter naar 3,3 en wordt er verder een ander snoeibeleid aangehouden. Werd er eerst in de aanloop naar de winter gesnoeid om zo het moment van belichten uit te stellen, inmiddels worden er frequenter bladeren verwijderd. “Zo hebben we meer tomaten per stengel, is er minder vochtontwikkeling en staan de planten generatiever”, aldus de teler.
Daarnaast is ook de watergift flink aangepakt. Door de warmteontwikkeling bij SON-T verloren de planten voordien meer vocht en moest er vaak water gegeven worden. Onder LED’s worden de planten ’s nachts zuiniger gegoten en ook wordt de eerste druppelbeurt in de ochtend uitgesteld. “Op deze manier krijgt de plant een prikkel, gezonde stress, waardoor hij gedwongen wordt generatief te worden en te blijven”, aldus Aertsen.

SON-T in kerstvakantie

Het belichte areaal van 17 ha is dit jaar verdeeld over drie locaties, waarbij er achtereenvolgens in april, juli en september cherrytrostomaten geplant zijn op de verschillende locaties. Op de vestiging in Rijkevorsel (5,5 ha) is er nog sprake van een hybride belichting, twee Philips LED-lampen (à 1.040 watt) en twee SON-T-lampen (à 1.035 watt) per tralie. Hierdoor is het belichtingsniveau in theorie 262 µmol/m².s. In de praktijk zal deze uitkomen op 175 µmol/m².s, omdat de SONT-lampen niet gebruikt zullen worden.
“Mogelijk worden de SON-T-lampen alleen in de kerstperiode gebruikt als de vraag van de industrie uitvalt en de elektriciteitsprijzen tijdelijk flink zouden zakken”, preciseert Beyers die ook aangeeft dat vorig teeltseizoen de SON-T-lampen in deze opstelling slechts 300 uur gedraaid hebben. “Dat is natuurlijk erg weinig als je bedenkt dat we vroeger ongeveer 2.000 uur per teelt belichtten.”

Dimeffect full LED

Op de twee andere belichte locaties (7,6 ha en 3,8 ha) wordt nu full LED geteeld. Hier werden twee SON-T-lampen ingeruild voor één extra LED-armatuur, die voorheen op een andere tuin werd gebruikt. Met drie LED-lampen per tralie (255 µmol/m².s) willen de telers dezelfde hoeveelheid licht behalen als op de locatie met twee LED’s. Beyers: “Het verschil is alleen dat we meer licht doseren op momenten dat de stroomprijs lager ligt en minder gebruiken als de prijs hoog ligt.”
Hij schets op het blackboard de ontwikkelingen van de elektriciteitsprijs op één dag, waarbij in de ochtend en de avond prijspieken te zien zijn. “Op die momenten beperken we het belichtingsniveau tot een minimum van 87 µmol/m².s. Dan zetten we één LED-lamp uit en dimmen we de anderen met 50 procent. Op momenten dat de elektriciteit goedkoop is, belichten we op volle kracht waardoor de plant zijn benodigde licht krijgt.”

Extra besparing

Niet alleen zijn de LED-lampen 40% energie-efficiënter dan hun klassieke tegenhangers. Ook kan er door deze piekoptimalisatie bezuinigd worden op de elektriciteitsrekening. Beyers schat deze winst op 20%, waardoor er in totaal 60% zuiniger geteeld kan worden ten opzichte van de klassieke belichting. “Zonder LED’s zou belichting in de winterdagen zelfmoord zijn”, beaamt de teler.
De full LED-teelten hebben een wat hogere warmtebehoefte dan de teelt onder SON-T. Die behoefte vult het bedrijf in met de WKK. Beyers legt uit: “De draaiuren die we maken voor het opwekken van elektriciteit voor de LED en voor teruglevering op het net tijdens de piekuren, volstaan om onze warmtebehoefte te dekken. Vroeger toen we alleen SON-T hadden, moesten we meer draaien met de WKK door het hogere elektriciteitsverbruik. Dan moest je een belichte teelt combineren met een onbelichte om alle warmte van de WKK te kunnen benutten. Nu komt onze energiebalans mooi uit door een hele tuin met LED te belichten.”

Trostomaten en specialities

De vermindering in oppervlakte belichte teelt heeft ook gevolgen voor de rassenkeuze in de onbelichte teelten. In december wordt voor de eerste keer de nieuwbouwkas van 8 ha op de locatie Vrouwkensblok in gebruik genomen. Daar zullen trostomaten worden geteeld. In de specialties gaat het tomatenbedrijf volgend jaar voorlopig niet groeien.
“Normaal konden we met belichting onze teelt spreiden en plantten we op verschillende momenten. Zo hadden we jaarrond product. Nu moeten we in het onbelichte geval veel tegelijkertijd opplanten en we willen ons aanbod zo goed mogelijk afstemmen op de verwachte vraag in de markt.”, verklaart Beyers. De onbelichte teelten worden van 1 december tot 12 januari opgeplant.
De teler denkt bovendien dat de prijsvorming van trostomaten om verschillende redenen behoorlijk kan zijn. “Onze inschatting is toch dat een deel van de consumenten door de gedaalde bestedingskracht teruggrijpt naar de goedkopere tomaten en er dus meer vraag zal zijn naar trostomaten. Daarnaast verwachten we ook dat er minder areaal opgeplant wordt bij andere telers door overschakeling op andere teelten of tijdelijke stopzetting. En vanaf de zomer wegen mogelijk nog de beschikbaarheid van CO2 en het effect van ToBRFV mee op het aanbod in de markt.”

Strenge sanitaire regels

Ook Den Berk is niet ontsnapt aan het tomatenvirus en kende uitbraken op twee vestigingen. Dit verklaart ook de uiterst strenge sanitaire maatregelen die nu toegepast worden in de kassen. Zo moeten de werknemers, die nu bezig zijn met het uitdunnen van de bladeren, na elke rij van overjas wisselen en is de oogstwagen uitgerust met een sanitair bad. Pas nadat een werknemer hierin zijn handen ontsmet, kan de kar zich verder verplaatsen. “Dit is deels omdat er natuurlijk zeer hoge kosten gepaard gaan met een uitbraak van het virus”, zegt Beyers. “Daarnaast willen we alles doen om de leveringszekerheid aan de klant te garanderen.”
De beslissing om deze winter te belichten is ook vanuit klantbetrokkenheid ingegeven. “We hadden onze energieposities op voorhand vastgelegd, zodat we op een rendabele manier onze Miss Perfect cherrytrostomaten kunnen telen. Er valt op korte termijn meer te verdienen met die energieposities door niet te belichten, maar we hechten meer waarde aan onze langdurige klantrelatie. Daarom willen we ook in de winter Miss Perfect tomaatjes blijven leveren”, besluit hij.

Tekst en beeld: Jerom Rozendaal