Was het gezellig met Moederdag en zijn de moeders van Nederland verwend met een geurig en kleurrijk boeket? Dat zal van gezin tot gezin verschillen, want bloemen zijn inmiddels bijna net zo polariserend als de wolf. Actiegroep Extinction Rebellion gooide nog wat olie op het vuur met een social media-campagne getiteld ‘de bloeiende leugen van Moederdag’. Hun statement dat bloemen voor uitbuiting en ecologische verwoesting staan, wordt echter met geen enkel feit onderbouwd.
Een groot contrast met het ‘Moederdagbericht’ van Glastuinbouw Nederland en Royal FloraHolland, dat vol harde cijfers staat. Zoals het feit dat de afgelopen tien jaar een sterke daling (78%) lieten zien van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen tegen ziekten en plagen. De vraag is: wat overtuigt het publiek het meest − emotie of feit?
Soms lijkt het alsof emoties makkelijker aan ‘de media’ te verkopen zijn dan feiten. Maar niet iedereen tuint erin. Zoals wetenschapsjournalist Simon Rozendaal van EW Magazine (eerder Elsevier Weekblad) die in een analyse over ‘het anti-bloemenfront’ wat feiten bij elkaar rekende.
Actiecampagne versus journalistiek
Moederdag is traditioneel een jaarlijks hoogtepunt voor de sierteeltsector. Maar dit jaar ging het niet alleen over bloemen geven, maar ook over het verhaal achter het product. Met hun actiecampagne ‘de bloeiende leugen van Moederdag’ zette de actiegroep in op een emotioneel geladen beeld: bloemen staan niet voor liefde, maar voor ‘uitbuiting en ecologische verwoesting’.
De boodschap is pakkend en moreel dwingend en daarmee effectief qua activistische mobilisatie, maar concrete data of wetenschappelijke onderbouwing ontbreken. De gehanteerde termen ‘vergiftigde bloemen’ en ‘gif-industrie’ zijn sterk moraliserend, maar laten na om feitelijke proporties of nuance te bieden. De vraag is: hoe effectief is die boodschap daardoor buiten de al overtuigde achterban?
Toxicologische data
In EW Magazine maakte wetenschapsjournalist Simon Rozendaal een beredeneerde weerlegging. Hij demonteert Extinction Rebellion claims op analytische wijze met behulp van toxicologische data. De kern van zijn betoog: de aangetroffen hoeveelheden pesticiden zijn verwaarloosbaar, zeker binnen de context van reële risico’s.
Rozendaal weet via de LD50-vergelijking (een schatting van de hoeveelheid gif die, onder gecontroleerde omstandigheden, een dodelijke dosis zal zijn voor 50% van een groot aantal proefdieren van een bepaalde soort, red.) en procentuele berekening de dreiging te relativeren.
Maar tegelijk signaleert hij een breder probleem en dat is de schrijnende afwezigheid van dit soort feitelijke duiding in media en politiek. Zonder journalistieke scherprechters kan de framing van actiegroepen het publieke debat domineren. Rozendaal heeft zich al eerder vastgebeten in deze ontwikkeling, met zijn boek ‘Paniek om niets. Hoe de meetrevolutie onze angsten aanwakkert’
‘Moederdagdebat’
Wat doet de sector zelf in dit ‘Moederdagdebat’? Kort voor Moederdag publiceerden Royal FloraHolland en Glastuinbouw Nederland een persbericht met als boodschap dat bloemen veel ‘groener’ zijn dan een jaar of tien geleden. In een bericht vol gevalideerde feiten over met name de afname van het gebruik van milieubelastende gewasbeschermingsmiddelen geven ze een beeld van een keurig presterende sector, die grote stappen zet richting verduurzaming. Dat blijkt ook uit de bewuste, gerichte inzet van middelen. Daarmee toont de sector stappen te zetten richting verduurzaming. Tegelijk is het bericht ook een vorm van PR: positieve cijfers worden gedeeld, maar er is geen doorkijk naar de resterende milieubelasting of in waar nog verbetering mogelijk is.
Feiten en cijfers
Wat zal het grote publiek er nu van denken? Het contrast tussen de drie invalshoeken maakt duidelijk hoe moeilijk het is om het publieke debat te sturen met louter feiten. Extinction Rebellion gebruikt krachtige beelden en taal die blijven hangen. Daarentegen schetsen Rozendaal en Royal FloraHolland met cijfers en logica een genuanceerder, maar minder sensationeel beeld.
Zo lijkt het inderdaad dat leugens en emoties makkelijker verkopen dan feiten. Zeker op sociale media krijgt de actiegroep simplistische boodschap meer opvolging dan de complexere waarheden die de sector uitdraagt. Hoe dan ook verdient dit debat een publiek dat bereid is verder te kijken dan de eerste verontwaardiging en zich wil verdiepen in de feiten en cijfers.
Tekst: Koen van Wijk
