De meeste telers benutten de teeltwissel ook voor het schoonmaken van het glas aan de binnenzijde. Een rondgang leert dat veel ondernemers alleen nog reinigen met water, zeker wanneer de kas is beglaasd met diffuus glas met AR-coating. Bij glas zonder AR-coating worden wel steeds meer glasreinigers ingezet en dan met name de ‘vriendelijkere’ varianten. Op deze manier willen telers alle procenten licht meepakken en tegelijkertijd afrekenen met ziekteverwekkers.

‘Eén procent meer licht is één procent meer opbrengst’ is nog altijd de meest bekende stelregel in de glastuinbouw. Reinigen van het kasdek is dan ook van cruciaal belang. De meeste telers laten de buitenkant van hun kas enkele malen per jaar wassen, geeft Barry van Leeuwen van kasdekreinigingsbedrijf De 3 Koningen in Steenbergen aan. “Zeker in gewassen als tomaat, paprika of aubergine, waarin licht een zeer bepalende productiefactor is, is het heel normaal om de buitenzijde van de kas twee tot drie keer per jaar te reinigen.”

Het schoonmaken aan de buitenkant gebeurt meestal met een kasdekreiniger, waarbij het glas wordt geborsteld met water. “Over het algemeen krijg je het vuil hier prima mee weg”, zegt Van Leeuwen. “Alleen als er kalkaanslag op het glas zit, zetten we bepaalde zuren in om deze te verwijderen. Mits er geen AR-coating op het glas zit. Is wel sprake van een AR-coating, dan voegen we wat ReduClean toe; deze reiniger voor schermmiddelen tast de coating niet of nauwelijks aan. Maar in 95 procent van de gevallen krijg je het glas voldoende schoon met alleen water.”

Vuil glas kost licht

Het glas aan de binnenzijde van de kas is een ander verhaal. Meestal laten telers dit glas één keer per jaar schoonmaken, tijdens de teeltwisseling. Dan is de kas immers leeg. “De binnenkant van het glas reinigen is absolute noodzaak”, benadrukt Barry Zuidgeest van ReduSystems. “Het glas vervuilt door allerlei omstandigheden: de inzet van gewasbeschermingsmiddelen, klimaattechnische factoren, et cetera. En condensatie kan resulteren in algengroei. Dit kan op jaarbasis zomaar zorgen voor enkele procenten aan lichtverlies. En wij zeggen altijd: zodra je kunt zien dat de ramen vuil zijn, ben je al tien procent licht kwijt.”
Het reinigen van de binnenzijde van de kas is daarnaast een belangrijke troef in de strijd tegen virussen; een actueel onderwerp. “De problemen met het tomatenvirus ToBRFV hebben de noodzaak voor een goede reiniging absoluut doen toenemen”, geeft Zuidgeest aan.

Ideaal schoonmaakmiddel

Vooral het type glas is bepalend hoe de binnenzijde van de kas wordt gereinigd. Is een kas beglaasd met diffuus glas met AR-coating dan kiezen telers in de meeste gevallen voor schoonmaken met water. Een effectieve glasreiniger die deze coating niet aantast, is volgens velen nog niet op de markt.
“Er is nog geen middel waarvan we zeker weten dat het de AR-coating – en daarmee ook de lichttransmissie – intact laat”, zegt Edwin Langenberg van DLVge. “Soms hebben glasfabrikanten wel een eigen glasreiniger, maar die is dan alleen bestemd voor een specifiek type glas. Ook de fabrikanten zijn wat dit betreft nog zoekende. De partij die een middel weet te ontwikkelen dat de AR-coating aan de binnen- en buitenzijde gegarandeerd niet aantast – en dat bij alle soorten glas – is spekkoper. De tuinbouw staat te springen om een dergelijk product. Zeker omdat warm water niet ideaal is als schoonmaakmiddel. Als je je auto alleen maar afspuit met een hogedrukspuit levert dat immers ook geen optimaal resultaat op. Die lijn kun je doortrekken naar een kasruit.”

Geen risico nemen

Van Leeuwen heeft positieve ervaringen met de biologische glasreiniger Greenhouse GlassClean. “Dit middel, dat wordt geleverd door Royal Brinkman, heeft nauwelijks impact op de AR-coating. Maar feit is dat ieder reinigingsmiddel toch kans geeft op enige aantasting van de coating. Anders is het immers geen reinigingsmiddel. Wij laten de keuze voor de schoonmaakwijze in ieder geval altijd over aan de glasleverancier en de teler; we willen niet het risico lopen dat de coating door ons toedoen wordt afgebroken.”

Glasreinigers in opmars

Bij het traditionele, heldere glas zijn er meer mogelijkheden voor reiniging. Alhoewel ook daar nog veel telers kiezen voor alleen schoonmaken met water, ziet Zuidgeest. “Dat is zonde, want hiermee krijg je het glas onvoldoende schoon. Misschien heeft het te maken met een stukje gewenning, daarnaast spelen de kosten wellicht een rol. Deze zijn echter relatief beperkt: gemiddeld kost de inzet van een glasreiniger enkele centen per vierkante meter. Maar deze investering verdien je snel terug door het extra licht wat je hiermee binnenhaalt.”
Desondanks zien betrokkenen dat gaandeweg wel meer ondernemers met helder glas kiezen voor inzet van een glasreiniger. “Dat heeft er ongetwijfeld mee te maken dat het belang van hygiëne groeit, vanwege de recente virusproblemen”, zegt Van Leeuwen. “Maar ondernemers zijn zich ook steeds meer bewust van wat vervuiling van de ramen kost aan lichttransmissie. Maar eerlijk is eerlijk: of ze bereid zijn om te investeren in een glasreiniger hangt ook af van de marktsituatie. Gaat het slechter in de tuinbouw, dan zijn dit de eerste zaken waarop wordt bezuinigd.”

Vriendelijke alternatieven

Tot enkele jaren geleden werden voor het reinigen van traditioneel, helder glas met name producten op basis van waterstoffluoride gas gebruikt. “Deze geven echter een sterke dampwerking, wat schadelijk is voor mens en gewas”, zegt Zuidgeest. “Steeds meer telers kiezen nu voor milieuvriendelijkere en veiligere alternatieven op basis van ammoniumbifluoride of ecologische glasreinigers. Dit komt ook omdat ondernemers steeds hogere eisen stellen aan de productveiligheid.”
Langenberg geeft aan dat telers ook steeds meer kiezen voor ‘vriendelijkere’ middelen, aangezien vandaag de dag in principe geen afvalwater meer mag worden geloosd. “Dit betekent dat de verdunde oplossing van het schoonmaakmiddel uiteindelijk in het waterbassin belandt, en dit water wordt uiteindelijk weer gebruikt in de teelt. Dan is het zaak om te kiezen voor een middel dat geen negatieve invloed heeft op de waterkwaliteit.”

Biologisch afbreekbaar

Soms kunnen telers bepaalde glasreinigers ook niet meer gebruiken vanwege de eisen die bepaalde certificeringen stellen, zo signaleert Van Leeuwen. Hij zet daarom steeds minder Flusol-forte in. “Dit is een product op basis van waterstoffluoride met een zeer sterke dampwerking. Een middel als Ecoforte, op basis van ammoniumbifluoride en zonder dampwerking, wordt daarentegen steeds meer gebruikt. Datzelfde geldt voor Greenhouse GlassClean en GS-4. We spuiten het glas in met een hogedruklans, laten het middel vijftien minuten intrekken, om het daarna weer af te spoelen.”
Zuidgeest ziet ook dat de vraag naar haar glasreiniger GS-4 steeds verder toeneemt. Vooral omdat het middel biologisch afbreekbaar is en geen sprake is van schadelijke dampen. “En telers willen en moeten steeds veiliger werken. Dat is een goede zaak. Maar er is ook nog veel te winnen: zoals gezegd maken nog té veel telers met traditioneel glas schoon met alleen water. Daarmee laten ze licht en dus opbrengst liggen.”

Tekst: Ank van Lier