De Nederlandse glasgroentesector behoort tot de wereldtop. Ook binnen de Nederlandse agrarische sector presteren glasgroenten goed; het inkomen van de Nederlandse glasgroentetelers overtreft het agrarische gemiddelde met een factor 3. Dit was niet altijd zo. De sector heeft sinds 2011 een koerswijziging ingezet en zijn positie in de afzetketen versterkt.
De hieruit volgende succesfactoren zijn ondernemerschap en samenwerking op maatschappelijke vraagstukken, innovatie in de kas, ketenintegratie en versterking van de positie in de keten. Wat is nodig om deze koppositie te behouden?
Glasgroentesector behoort tot de wereldtop
De Nederlandse glasgroenteteelt beslaat ongeveer de helft van de oppervlakte van de totale Nederlandse glastuinbouw en staat bekend om zijn hoge efficiëntie, snelle aanpassingsvermogen en innovatieve teeltmethoden, waaronder de toepassing van beschermde, geconditioneerde teelt, substraatteelt en geavanceerde teelttechnieken zoals aardwarmte en LED-belichting. Deze factoren zorgen voor hoge opbrengsten per hectare met minimale inzet van hulpbronnen, wat bijdraagt aan de positie van Nederland als een van de sterkste producenten van groenten in Europa.
Inkomen van de Nederlandse glasgroenteler
Sinds 2014 weet de Nederlandse glasgroentesector de sterk verbeterde efficiency te verzilveren naar goede financiële resultaten voor de teler, zie figuur. Het inkomen van de Nederlandse glasgroenteler overtreft het agrarische gemiddelde met een factor 3 over een periode van tien jaar. Dit leidt tot de vraag wat de drivers zijn waardoor het ecosysteem van de glasgroente zo heeft kunnen floreren. Die vraag beantwoordt ABN AMRO in het rapport ‘Nederlandse glasgroentesector: De kas als kracht’.
Ketensamenwerking wordt nog belangrijker
De glasgroentesector bevindt zich in een dynamisch speelveld waar verschillende spelers en factoren invloed uitoefenen. Een belangrijke speler is de consument, die steeds meer belang hecht aan betaalbaarheid en zekerheid van voeding. Consumenten eisen variëteit en kwaliteit, versheid en smaak, en een deel neigt naar een meer plantaardig dieet. Deze consumententrends sturen de vraag naar groente, waardoor supermarktorganisaties en producenten zich aanpassen aan veranderende consumptiepatronen. Voor supermarktorganisaties wordt ook de beschikbaarheid van producten steeds belangrijker. Dit leidt tot meer samenwerking in ketens, waarbij grote spelers elkaar steeds vaker opzoeken.
Internationale concurrentie speelt een grote rol, waarbij Nederlandse producenten moeten concurreren met buitenlandse bedrijven uit onder meer Spanje en Marokko, die mogelijk lagere productiekosten hebben. Dit zet druk op de Nederlandse producenten om efficiënter te werken en hun concurrentiepositie te behouden, ondanks stijgende kosten.
Een markt met slechts enkele grote spelers
Als sector vanuit een gezamenlijke visie blijven acteren is ook in de toekomst belangrijk, net als een succesvol ecosysteem met diverse stakeholders die bijdragen aan de technologische vooruitgang en duurzaamheid van de sector.
Samenwerking met telers, technologische bedrijven en het ontwikkelen van smaakvariëteiten is essentieel voor collectieve innovatie. Dit omvat toegepast en fundamenteel onderzoek, robotisering en het optimaliseren van teeltsystemen voor duurzaamheid en energie-efficiëntie. Een vereiste is wel dat de glasgroentesector voldoende omvang behoudt en blijft samenwerken om te kunnen blijven innoveren. Doordat de markt steeds beweegt naar een oligopolie − een markt met slechts enkele grote spelers − ontstaat het risico dat partijen innovaties meer voor zichzelf behouden vanuit het oogpunt van concurrentie. Dit kan zorgen voor minder kennisdeling en een lagere adaptatiegraad waardoor de productiviteit op termijn wordt ondermijnt.
Ook de maatschappelijke discussies over ruimte en klimaatverandering vormen zowel uitdagingen als kansen. Klimaatverandering kan productieomstandigheden beïnvloeden, terwijl schaarse ruimte vraagt om innovatieve oplossingen zoals verticale tuinbouw. Het imago van de tuinbouw blijft een uitdaging, waarbij het behoud van de ‘license to produce’ door samenwerking op gemeenschappelijke thema’s belangrijk is.
Figuur. Kentering in inkomen van glasgroentebedrijven vanaf 2014
