Komkommerteler Martin de Hoog uit Pijnacker zit bovenop zijn teelt, hij wil zo scherp mogelijk produceren. Een doordachte watergift hoort daarbij. Vaak nog een ondergeschoven kindje, vindt hij. “Iedereen heeft het over energie, maar ook water is een factor in Het Nieuwe Telen. Het is het waard om daar nauwkeurig naar te kijken.”

De teler werkte al met de Root Optimizer van Priva. Afgelopen januari liet hij een upgrade uitvoeren. Deze Moisture Balance Module (MBM) leidt tot nog minder grilligheid in zijn watergift.
Onlangs installeerden Martin en Georgette de Hoog een tweede energiescherm op hun bedrijf van 14.500 m2. Het veranderende kasklimaat deed de telers met een vernieuwde blik naar de watergift kijken. Martin de Hoog: “De hele vochthuishouding in je kas verandert. Logisch dat je daar je beurten op aanpast. En voor ons ook vanzelfsprekend om daarbij vooral te kijken naar de verdamping van de plant. Relatiebeheerder Kevin de Kok attendeerde ons op de nieuwe module, een natuurlijk vervolg op het systeem dat we al hadden. Het draait hier nu pas een paar maanden, maar ik geloof zeker dat dit de goede weg is.”

Minder water, betere kwaliteit

De module omvat naast een weegschaal en een drainmeter een softwarepakket dat middels de klimaatcomputer van de teler communiceert met het watergeefsysteem. De combinatie van deze onderdelen zorgt voor een dynamische watergift door het vooraf ingestelde etmaaldraincijfer. Op basis van de meetwaarden berekent de module continu de verdamping van de plant. Het tekort of te veel aan vocht wordt bij elke beurt gecorrigeerd. In rustige stapjes, net zoals de verdamping geleidelijk groter of kleiner wordt. Stuur je op lichtinstraling, dan zijn die verschillen vaak ‘schokkiger’.
Volgens De Hoog ziet hij de meer nauwkeurige werkwijze terug in de conditie van de plant. “De worteldruk is meer constant, dat geeft rust. En gelukkig minder Mycosphaerella. Je hebt gewoon een betere plantbeheersing. Of het de opbrengst vergroot, durf ik niet te zeggen. Wel weet ik zeker dat ik dit seizoen per komkommer minder water heb verbruikt. Met verbetering van kwaliteit.”

Rust in het gewas

De teler leert steeds beter werken met het nieuwe systeem. Hij wordt daarbij ondersteunt door De Kok: “We lopen samen regelmatig de instellingen na. Martin heeft de meeste kennis van plantbehoefte tijdens de verschillende teeltstadia en seizoenen. Ik kan zijn opmerkingen weer vertalen naar techniek. Zo leren we van elkaar.”
Er zijn grofweg 5 knoppen binnen de module waaraan je als teler kunt draaien: de begin- en eindtijd, de beurtgrootte, de etmaaldrain, het drainmaximum per beurt en tot slot de minimale verdamping alvorens te mogen starten. Zowel de begintijd als eindtijd zijn dynamisch. Is de gewenste beurtdrain nog niet bereikt, dan past de module zelf zijn indroging aan. De Hoog: “Als ik een drain van 30% heb ingesteld en de mat droogt ’s nachts te veel in, dan geeft het systeem gewoon een extra beurt. Of twee of drie. Het kan zelf reguleren. Het gewas staat er dus ’s ochtends altijd startklaar bij. Vervolgens berekent het na de eerste beurten en meetwaarden zelfstandig de lijn die het de rest van de dag moet aanhouden om wederom op die door mij ingestelde etmaaldrain te komen. Nogmaals, dat geeft rust in het gewas.”

Cruise control via etmaaldrain

De teler laat de invulpagina op zijn computer zien. Simpel en doeltreffend, daar hoef je geen cursus voor te volgen. De Hoog is dan ook blij met de nieuwe software en de resultaten in zijn kas. “Ik weet zeker dat het beter is om je watergift te baseren op de verdamping van de plant en intering van de mat dan op de stralingssom. En dit nieuwe systeem perfectioneert onze oude strategie. Het kijkt vooruit en anticipeert zelfstandig op veranderingen in het wortelmilieu. Zelf vind ik het een groot voordeel dat als het licht uit is en de plant nog staat te verdampen, de watergift met de weegschaal gewoon doorgaat. Een soort cruise control.”
De verrichtingen worden nauwlettend gevolgd door collega telers. “De meesten verklaarden me voor gek. Hun commentaar: ‘Je laat je watergift toch niet bepalen door de meetgegevens van slechts acht planten?’ Maar volgens mij is dat altijd nog een beter gemiddelde dan die van één stralingsmeter op het dak van je kas.”

Inzicht ontwikkelen

Water geven met de MBM is net als koken, vervolgt De Hoog grappend. “Als de basis staat, hoef je het alleen nog maar op de gewenste smaak te maken met wat peper, zout en andere specerijen. Eigenlijk heel eenvoudig. Als je het snapt. Want dat vind ik het belangrijkste. Het is oké dat techniek zo’n belangrijke rol speelt op het tuinbouwbedrijf, maar ik moet de systemen wel kunnen doorgronden.
De teler: “Ik wil zelf de meetwaarden kunnen interpreteren en instemmen met de acties. Als ik ga twijfelen, is het mis. Dit voorjaar hebben we het systeem dan ook even uitgezet en zijn we op de oude voet, dus alleen met weegschaal en drainmeter, verder gegaan. De twee systemen hebben toen tijdelijk naast elkaar gedraaid zodat ik de uitkomsten van beiden aan elkaar kon spiegelen. Tja, in zo’n geval gaat de groene vinger van de teler toch nog voor de apparatuur. Pas toen ik de lijnen goed kon thuisbrengen, kwam het vertrouwen terug.”

Bramenteler Wouter van den Bosch:

‘Zo’n zelfdenkend systeem is best wennen’

 

Sinds maart werkt Bosch Fruit in Berkel & Rodenrijs (1,3 ha) met het nieuwe watergeefsysteem. En dat is best wennen, erkent teler Wouter van den Bosch. “Normaal probeer je als teler zelf alle verschillende factoren te interpreteren en om te zetten naar de juiste watergift.

Licht, vocht, stadium van de teelt, tijdstip van de dag, bij elke verandering rende je weer naar de klimaatcomputer om de instelling te wijzigen. Nu regelt de MBM dat allemaal. Direct en dynamisch. In het begin voelde dat best raar; je moet het je vertrouwen geven. Nu snap ik beter hoe het systeem ‘denkt’.”
Anders dan ad hoc te reageren op wisselende omstandigheden (indirecte watergift), hanteert de softwaremodule een strategie bestaande uit fases, verklaart Van den Bosch. “Pas wanneer het gewas actief is, start de watergift. De drain wordt bepaald en hier werkt de module vervolgens naar toe. Wanneer de gewenste verzadiging is bereikt, is het zaak het vocht op peil te houden. Tijdens de laatste fase laat het de mat tot het gewenste niveau indrogen. Vervolgens start de cyclus weer bij fase 1. Nu ik die stappen beter doorgrond, weet ik ook welke instellingen ik moet kiezen. Want als teler kun je vooraf per fase alle gewenste waarden invoeren.”

De bramenteler: “Heel concreet. Ja, ik heb best een paar keer met de procesautomatiseerder gebeld eer ik het helemaal door had. Maar nu loopt het zo goed als vanzelf, ook als je er even niet bent. Alhoewel, helemaal loslaten kun je het nooit. Laatst zat er een slakje in de drainmeter en snapte zelfs het systeem zijn eigen waarden niet meer. Gelukkig zijn er ook allerlei alarmen ingebouwd. Ook dat is een kwestie van wennen en leren. We zijn zeker blij met de investering. Uiteraard is het nog redelijk kort dag, maar toch zie ik dat de watergift nu stabieler verloopt. Met minder fouten.”

Tekst: Jojanneke Rodenburg, beeld: Studio G.J. Vlekke en Pieternel van Velden