Ongebluste kalk kan het Tomato Brown Rigose Fruit Virus (ToBRFV) in gewasresten doden. Dat zou het mogelijk maken het groene plantafval uit een besmette kas verantwoord af te voeren. Het principe is bewezen in een kleine proef die recent is uitgevoerd door Stichting Control in Food & Flowers (SCFF) in opdracht van SIGN (Stichting Innovatie Glastuinbouw Nederland).

Eind april zijn 21 tomatenbedrijven getroffen door het virus en nog eentje wordt verdacht. Een deel van de telers heeft de teelt geruimd en opnieuw geplant. De afvoer van besmette gewasresten is een probleem. Het gaat al gauw om 60 ton per ha (bij een volgroeid gewas). Om besmetting te voorkomen mag dat niet in contact komen met andere reststromen, die bijvoorbeeld gecomposteerd worden. Verbranding is ook niet mogelijk omdat het gewas te nat is.

Hydrolyse

Wellicht zou hydrolyse een oplossing kunnen bieden. Dat is een proces om grote moleculen af te breken. Hiermee kun je in theorie de cellen afbreken evenals het daarin aanwezige virus.
Het lab van SCFF heeft dit op heel kleine schaal uitgeprobeerd. Ze hakselden besmette planten, mengden ze met water en voegden per behandeling verschillende soorten zuren en basen en ongebluste kalk toe.
Na een week testten ze of de behandelde monsters nog besmettelijk waren voor jonge tomatenplanten. Geen van de behandelingen met zuren en basen zorgde voor volledige doding van het virus. Dat wil overigens niet zeggen dat het op deze manier niet zou kunnen. Het viel op dat de pH vrij snel terugliep van het hoge niveau (bij basen) of het lage niveau (bij zuren) naar het midden. Als dit snelle verloop in de pH vertraagd kan worden, zijn er wellicht toch perspectieven, denken de onderzoekers.

Ongebluste kalk

In deze proef deed ongebluste kalk (calciumoxide, CaO) het in ieder geval een stuk beter dan de andere middelen. Tijdens de behandeling loopt de temperatuur flink op, waardoor het virus gedood wordt. Daarvoor was wel nogal wat nodig: aan 100 gram gehakselde tomatenplant voegden ze 100 gram CaO toe.
In een reactie zegt de woordvoerster namens SIGN en Glastuinbouw Nederland: “We weten nu dat het niet zo eenvoudig is om gewasresten te hydrolyseren. Maar de proef met ongebluste kalk levert het bewijs dat het in principe mogelijk is om de virusdeeltjes af te doden.”
Daarvoor was dus wel veel ongebluste kalk nodig, namelijk 1:1. Bij een grotere proef kan dit wellicht een heel stuk minder worden. “Uiteindelijk gaat het om het bereiken van een voldoende hoge temperatuur gedurende een paar uur om het virus te doden. Als je in grotere volumes werkt, is naar verwachting aanzienlijk minder ongebluste kalk nodig”, denkt ze.

Opschalen proef

De volgende stap is opschalen naar minimaal een kubieke meter. Dan ligt het warmteverlies al een stuk lager en door afdekken met een isolerende deken krijg je een gelijkmatige hitteverdeling, want ook de virusdeeltjes aan de buitenkant van de hoop moeten gedood worden.
SIGN denkt dat de reststroom wellicht een waarde kan krijgen als kalkrijke bodemverbeteraar. Daarmee zou je dan de kosten van het proces kunnen betalen.

Tekst: Tijs Kierkels, beeld Tuinbouwalert