Dit jaar zal er weer door verreweg de meeste bedrijven gestoomd gaan worden in de chrysantenteelt, of ze zijn inmiddels gestart. De afgelopen jaren is het stomen bij redelijk veel bedrijven één of soms twee jaar overgeslagen vanwege de hoge energieprijzen. Nu deze weer lager zijn en de noodzaak tot stomen er ook weer is, pakken chrysantentelers dit weer massaal op.

Al jaren is de vraag in het chrysantenvak: kunnen we niet van het stomen af? Het is altijd weer een extra klus erbij op het bedrijf, met kosten die jaarlijks toenemen. Daarnaast is er meer aandacht voor het bodemleven gekomen, wat niet gebaat is bij grond van 90ºC. De afgelopen energiecrisis had dus een begrijpelijk neveneffect: er werd ervaring opgedaan met niet-stomen. Hoewel dit op diverse bedrijven in eerste instantie nog opvallend goed ging, zijn de meeste bedrijven genoodzaakt om toch weer het stoomzeil van zolder te halen.
De reden bij veel bedrijven zijn de aaltjes, meestal wortelknobbelaaltjes. Er zijn veel initiatieven geweest om deze bodemplaag zonder stomen onder controle te houden, in een aantal gevallen ook met redelijk goede resultaten. Helaas blijkt het nog niet mogelijk om helemaal zonder stomen te kunnen. Maar maatregelen als het inzaaien van groenbemesters (bijvoorbeeld gele mosterd of bladramanas) – met als nadeel dat het tijd kost – het inwerken van producten met kruidenextracten, schimmels, aminozuren en middelen met actieve kool hebben laten zien dat ze de infectiedruk voor een tijd kunnen onderdrukken.

Wel zo goed mogelijk uitvoeren

Gelijktijdig zien we dat, zelfs bij bedrijven die wel zijn blijven stomen, de infectiedruk van aaltjes de laatste jaren beangstigend aan het stijgen is. Het is dus zaak om als er gestoomd wordt, het zo goed mogelijk uit te voeren. Dat geldt voor veel zaken. Het begint bij de voorbereidingen, zoals de teelt droog genoeg eindigen, grond lostrekken en voldoende ruimte creëren. Dan heb je een goede stoomuitrusting nodig, zoals goed stoomwater, een stoomverhitter, geïsoleerde leidingen stoomdrainage en een goede ventilator. Denk ook aan een schermdoek op het zeil. Dat scheelt tot 15% energieverlies!
Tegenwoordig zijn er zeer sterke ventilatoren die ook het water uit de stoomdrainage zuigen, zodat het stoomeffect absoluut verbetert. Daarnaast is het credo: neem de tijd. Goed stomen is een temperatuur van 60ºC op 60 cm diepte gedurende 60 minuten. Daar heb je tijd voor nodig en een goede thermometer. Hiervoor zijn goede dataloggers op de markt. Deze loggers laten zien, dat de temperatuur op 60 cm pas een aantal uren na het stomen bereikt wordt, als de ventilator maar continu voor minimaal twaalf uur blijft na draaien.
Zelfs bij bedrijven die geen problemen met aaltjes hebben en de stoomdrainage niet willen gebruiken, is het aan te raden om na afloop van het stomen de ventilator aan te zetten om de warmte die in de bovenste 25 cm zit dieper in de grond te krijgen. Ook is er na het stomen tijd nodig om de grond goed te laten drogen, zodat je niet op te natte grond freest.

Niet van ongestoomde naar gestoomde grond lopen

Een punt dat nog te vaak niet genoeg aandacht krijgt is bedrijfshygiëne. Het goede, maar ook dure, stoomresultaat kan teniet worden gedaan als je de gedesinfecteerde grond direct weer met vuile machines of schoeisel betreedt. Op deze manier kunnen aaltjes in een walhalla komen. Het maken van een goed hygiëneprotocol is dus zeer wenselijk, waarbij je niet moet vergeten dat je ook in de weken erna niet van ongestoomde naar gestoomde grond loopt.
Om aaltjes een jaar, of meer weg te houden is het na het stomen goed om er over na te denken welke weerbare middelen je kan inzetten. De afgelopen twee jaar hebben we hiervoor de nodige kennis opgedaan. Maar zoals gezegd: zonder stomen kan het chrysantenvak nog steeds niet. Echter met aan de horizon een fossielvrije teelt blijft het noodzakelijk om naar alternatieven te blijven zoeken.

Tekst: Paul de Veld, Delphy, beeld: Marleen Arkesteijn