Bij zijn vorige werkgever maakte Frank Lenkens kennis met een alternatieve manier van waterbehandeling met koper-ionen. Hij adviseerde die methode ook in te zetten bij gevoelige soorten aardbei en framboos bij zijn huidige werkkring. Inmiddels draaien er al drie machines en is het middelengebruik teruggelopen.

Genson Soft Fruit Plants vermeerdert aardbeien-, frambozen- en bramenplanten. Van gegarandeerd ziektevrij en raszuiver materiaal van Naktuinbouw maken ze eerst moederplanten. Deze produceren vervolgens het plantmateriaal voor klanten door heel Europa.
Het bedrijf met als hoofdvestiging Sint Oedenrode is sterk in ontwikkeling. Behalve autonome bedrijfsontwikkeling speelt mee dat in heel Europa kleinfruit erg in de lift zit. De vraag naar framboos en braam is zelfs groter dan het aanbod. De vruchten bevatten veel anti-oxidanten en dat spreekt een groeiende groep consumenten aan die bewust omgaan met hun gezondheid. “Dit jaar produceren we 9 miljoen plugplanten bij framboos tegen 6 miljoen vorig jaar. Het areaal longcane frambozen – opgekweekte planten van ruim 1,60 meter – en bramen is dit jaar gegroeid met circa 18 hectare”, vertelt Frank Lenkens, productie- en kwaliteitsmanager bij de frambozentak.

Werkprotocollen

Voor een plantenkweker is het van levensbelang om hygiënisch te werken. Om ziekten en plagen te voorkomen wordt het merendeel van het stekmateriaal vermeerderd in kassen, die zijn voorzien van luiswerend gaas. “We zijn bezig de hygiëneprotocollen nog verder aan te scherpen. Om niets binnen te slepen, mag niet iedereen zomaar naar binnen. Maar behalve bezoekers kunnen ook de eigen medewerkers een bron van problemen vormen. Daarvoor hanteren we werkprotocollen. Bijvoorbeeld: een groep medewerkers die in de opkweek van de frambozen werkt, mag niet aan de slag in andere gewassen als ze een uurtje over hebben. Verder stellen we ontsmetting van handen en schoeisel verplicht”, vertelt hij.
Door het smallere pakket aan gewasbeschermingsmiddelen wordt het voorkomen van problemen steeds belangrijker. Daarnaast spelen wensen verderop in de keten een rol. “Onze klanten hadden altijd al hoge eisen, maar ook supermarkten stellen hun eisen op gebruik en residu van middelen bij. Dat heeft tot gevolg dat klanten meer en meer vragen welke middelen en behandelingen wij inzetten.”

Minder gewasbescherming

Belangrijke problemen bij zachtfruit zijn Phytophthora en Pythium. Dat zijn ziekten die met water gemakkelijk kunnen verspreiden. Lenkens is onder andere verantwoordelijk voor de proeftunnels in Sint Oedenrode waar ze nieuwe rassen framboos en aardbei uittesten. Daar komt steeds materiaal van veredelaars binnen, waarvan nog niet helemaal duidelijk is hoe ziektegevoelig die zijn. Ziektebeheer is hier dus extreem belangrijk. “Als een plant eenmaal is besmet, kun je ‘m niet meer redden. Maar alle andere planten eromheen, kun je wel beschermen”, zegt hij. Daarvoor wordt de Aqua-Hort ingezet, een machine die koper-ionen aan het water toevoegt. Hij is op aanraden van Lenkens aangeschaft en geleverd door VDH Watersystemen.
“Mijn vorige werkgever teelde kalanchoë-rassen van een Deense veredelaar. In één soort hadden we op een gegeven moment te maken met extreem veel uitval, tot wel 40%. De veredelaar adviseerde toen om de Aqua-Hort te gaan gebruiken. Binnen één maand hadden we de uitval helemaal onder controle. Ook hier, bij Genson, zijn de ervaringen positief. De planten zijn veel gezonder. Normaal heb je drie of vier spuitrondes met gewasbeschermingsmiddelen nodig bij de aardbeien in de proefkas, nu maar één keer.”

Geen paniek

In de waterruimte laat hij zien hoe de machine werkt. Die is geplaatst tussen de mengbak en het leidingensysteem in de kas. In vier pvc-buizen zitten koperen staven, samen 33 kilo bij de start. Deze elektrodes worden – aangestuurd door een regel-unit – op een bepaalde manier onder stroom gezet, zodat ze geladen koperdeeltjes (ionen) afgeven. Deze positief geladen deeltjes vangen de negatief geladen sporen van schimmels en bacteriën in het water in de hele kas weg en elimineren ze.
“Normaal koper uit de voeding doet niets met de sporen, maar deze geladen deeltjes wel. In monsters zie je de kopercijfers omhoog gaan. Bij de kalanchoëteler waarschuwden de adviseurs om dat niet verder op te laten lopen. Maar de Deense veredelaar zei: geen paniek, het geeft geen schade. En dat klopte. Ook hier zien we geen schade. Normaal als je te veel koper geeft, kleurt de plant donker. Dat zien we hier niet”, vertelt de teeltman.

Concentratie ionen

Van oudsher is bekend dat koper ontsmettend kan werken. Daarom wordt het metaal bijvoorbeeld bij sanitair gebruikt. Maar waarom werkt het koper in de voedingsoplossing dan niet tegen organismen in het water? “Koper in de voedingsoplossing is complex gebonden en heeft geen lading. Het koper uit de machine is aanwezig als Cu2+ en de elektromagnetische behandeling verstoort bovendien de gehydrateerde laag rond de ionen. Daardoor wordt het ion reactiever. Het vangt de negatief geladen sporen en maakt ze dood”, vertelt Aksel de Lasson, de Deense uitvinder van het systeem.
De machine meet zelf het debiet (de flow). De processor bepaalt vervolgens aan de hand van de meetwaarde, de EC en de gewenste koperconcentratie hoeveel stroom er door de staven moet gaan. De teler stelt zelf de gewenste ionen-concentratie in. “Wij houden met 2,5 ppm de zaak onder controle. Op een andere locatie viel een bepaalde nieuwe proefsoort helemaal weg. Hier stond hij er goed bij en was er niet één plant weggevallen”, zegt Lenkens. “Ik vermoed dat er ook een werking is tegen meeldauw. We hebben moederplanten maar één keer hoeven te behandelen met gewasbescherming, terwijl dat op een andere locatie meer nodig was.”

Trayvelden

Op grond van deze ervaringen zijn inmiddels twee andere machines in bedrijf genomen en wordt nagedacht over nog meer exemplaren. “Ook voor de trayvelden is het een goed idee. Die krijgen soms veel regenwater te verwerken. In zo’n natte periode worden de planten constant aangevallen door ziekten. Je kunt dan bij de bemesting behandeld water meegeven. Ook daar verwacht ik dan minder bespuitingen, net zoals we nu in de kas al zien”, zegt hij.
De trayplanten krijgen momenteel nog water dat door het zandfilter is gezakt en vervolgens is ontsmet met UV. Een deel krijgt zelfs water uit omgekeerde osmose. “Het zijn dure systemen en bovendien is de werking kortdurend. De koperionen zitten in het hele systeem en zijn altijd actief. Daarnaast hou je een biologisch evenwicht in het water. Als je zou ontsmetten met waterstofperoxide of chloor, dood je de hele biologie in je systeem.”

Simpel

Het systeem is vrij onbekend en hij krijgt vragen van klanten, die hij met de behaalde teelresultaten goed kan beantwoorden. Nadelen aan het systeem kan hij niet verzinnen. “Je moet de ijzergift iets aanpassen, omdat een deel van het koper in het chelaat kan gaan zitten. Maar dat is simpel. En verder moet je af en toe op het display kijken of de zaak nog goed werkt.”

Samenvatting

Plantenkweker Genson behandelt het gietwater met positief geladen koperionen. Die vangen negatief geladen sporen van schimmels en bacteriën weg. Sinds de installatie van de machine zijn er minder bespuitingen nodig. Op grond van deze ervaring zijn twee extra machines aangeschaft en zijn er plannen voor nog meer. Zachtfruittelers kunnen het systeem ook gebruiken voor hun trayvelden.

Tekst: Tijs Kierkels. Foto’s: Wilma Slegers.





Gerelateerd