Ingegeven door de stijgende kosten voor elektriciteit, besloot Van Dijk Flowers uit Honselersdijk eind 2022 de helft van de SON-T-lampen te vervangen door dynamische LED-belichting. In 2023 volgden de overgebleven lampen. De hele kas met LED biedt de mogelijkheid om de vierkanaals stuur- en dimbare LED-belichting in te zetten om met lichtrecepten het gewas positief te beïnvloeden.
Rob van Dijk is, samen met zijn zus Saskia van Holstein en Gerard Pruijsen (de man van zijn andere zus) eigenaar van Van Dijk Flowers. Een chrysantenkwekerij met een hoofdvestiging van 48.000 m² in Honselersdijk en − nu nog − een nevenvestiging van 35.000 m² in De Lier. Verdeeld over deze twee locaties telen ze zeven verschillende rassen troschrysanten variërend in de kleuren wit, geel, rood, paars en groen.
“Volgend jaar starten we de bouw van 6,2 ha, aansluitend aan de huidige kas in Honselersdijk”, vertelt Van Dijk. “Dan hebben we 11 ha op 1 locatie en stoten we de kas in De Lier af.” Op dit moment wordt er volop verbouwd. Van Dijk wijst op de aanleg van een nieuwe kelder in de schuur. Hierin wordt het blad opgevangen dat overblijft bij het bossen en verpakken van de chrysanten op de sorteerlijnen.
Er wordt een derde sorteerlijn gebouwd en in de kas ligt op een deel van het pad het beton te drogen. Onder het betonpad is een derde ondergrondse transportband aangelegd. “Als volgend jaar de nieuwbouw begint, wil ik dat hier alles klaar is”, zegt Van Dijk.
De ondernemers zijn aangesloten bij Decorum. Het merk van vijftig Nederlandse telers, allemaal familiebedrijven, met focus op kwaliteit, innovatie en duurzaamheid.
Sturen met lichtspectrum
LED-belichting is in de chrysantenteelt inmiddels gemeengoed. Van Dijk Flowers is echter één van de weinige telers die gebruik maakt van vierkanaals lampen. Gevraagd naar de trigger om over te stappen op LED-belichting, antwoord hij zonder aarzelen: “De hoge energieprijzen. Zoals bekend rezen die een jaar of vier geleden de pan uit.” Nog steeds vormen ze een aanzienlijk deel van de productiekosten.
“We zijn op zoek gegaan naar een leverancier van LED-belichting. Dat werd RED Horticulture. Zij waren vier jaar geleden de enige leverancier die vierkanaals dynamische LED’s aanbood. Dat maakte de keuze voor ons niet moeilijk. In het eerste jaar stuurden we niet dynamisch. We zagen toen direct een besparing op de stroomkosten van vijftig procent. Nu werken we met een hogere lichtintensiteit waardoor het energieverbruik per ha weer is toegenomen. Maar per geproduceerde steel is de besparing op elektriciteit nog steeds vijftig procent. De hogere lichtintensiteit heeft een gunstige invloed op de wortelvorming, de uniformiteit van het gewas en verrood zorgt voor bloeivervroeging.”
Zijn er ook nadelen? “De warmte die de SON-T-lampen uitstraalden wordt wel gemist, dat betekent dat we soms iets meer moeten verwarmen waardoor die kosten iets zijn toegenomen.”
In RED Horticulture heeft Van Dijk een partij gevonden die goed meedenkt. “Deze leverancier heeft een speciale onderzoeksfaciliteit in Frankrijk en onderzoekers die zich bezighouden met lichtrecepten voor onder andere chrysanten. Dat heeft zeker geholpen om optimale omstandigheden voor de planten te creëren. Maar we leren nog steeds bij.”
Blauw voor betere beworteling
Gedurende het eerste jaar stuurde Van Dijk de belichting niet dynamisch aan. “We hadden de lampen om en om vervangen. Zie het als een dambord met SON-T-lampen op wit en LED-belichting op zwart. Daarom had dynamisch aansturen geen zin. We gebruikten een fixed spectrum. Nadat we in 2023 ook de overgebleven SON-T-lampen hadden vervangen, zijn we meer gaan sturen met de lichtintensiteiten en het kleurenspectrum. Zo helpt meer blauw licht bijvoorbeeld voor betere beworteling”, legt hij uit. Het is zeker de bedoeling om ook de nieuwbouw te voorzien van dynamische LED-belichting.
In totaal hangen er bij Van Dijk Flowers in Honselersdijk 3.400 lampen, met een vermogen van 850 watt per lamp. Dit geeft een belichtingsniveau van 60 watt/m². Voor de omschakeling naar LED heeft de teler gebruik kunnen maken van de subsidieregeling Energie-efficiëntie Glastuinbouw van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.
Kleursamenstelling wisselt
De vierkanaals LED-belichting geeft licht in de kleuren: wit, blauw, rood en verrood. Vergelijkbaar met het kleurenspectrum van daglicht. Het grote verschil is dat alle vier de kleuren in daglicht evenredig zijn verdeeld. Met dynamische vierkanaals LED’s kun je de hoeveelheid van een bepaalde lichtkleur exact afstemmen op de behoeftes van de plant.
Aansturing van de lampen is een continu samenspel met het aanwezige daglicht. Het proces wordt aangestuurd vanuit de klimaatcomputer op basis van de hoeveelheid µmol van een bepaalde lichtkleur die je zelf kunt ingeven. In de kas is goed te zien dat verschillende groeifases vragen om een andere lichtsamenstelling. Diverse kleuren paars boven de bloeiende bloemen en rood boven de vegetatief groeiende stelen.
Paars wordt dan ook weer toegediend in verschillende gradaties. “De kleursamenstelling wisselt gedurende de dag en is helemaal afhankelijk van wat de planten op dat moment nodig hebben. Over het algemeen hebben planten heel veel rood licht nodig, een beetje blauw en verrood op sommige momenten”, legt Van Dijk uit.
“Vergelijk verrood met het avondrood dat je ziet bij een zonsondergang. Zo gebruiken wij het ook. Twintig minuten verrood net na het sluiten van het schermdoek ziet de plant niet meer als groeilicht, maar zorgt wel voor strekking.”
Energie in hogere lichtintensiteit
Een blauwdruk hoe je het beste resultaat bereikt, ligt er niet. Bovendien reageren niet alle rassen hetzelfde. Van Dijk: “Uit de plantkunde weten we wat de ideale omstandigheden zijn voor een plant. Daar maken we gebruik van en daarnaast testen we regelmatig zelf met aanpassingen in het lichtspectrum. Gedurende de eerste tien dagen na het planten geven we bijvoorbeeld veel meer blauw licht. Daarna heeft het gewas minder blauw nodig.”
Ook de hoeveelheden rood en blauw hebben invloed op de energiekosten. Eenzelfde hoeveelheid watt, levert ruim tweemaal zoveel rood licht als blauw licht. Zo levert 1 watt stroom 3,8 µmol rood licht en maar 1,7 µmol blauw licht.
Van Dijk koopt een basishoeveelheid stroom in en produceert zelf stroom met zijn WKK. Stroom die over is, wordt teruggeleverd aan het net. “Maar als ik stroom over heb, is er over het algemeen veel stroom beschikbaar en schiet ik daar financieel heel weinig mee op. Dan steek ik die energie liever in een hogere lichtintensiteit. Meer rood licht op de plant, betekent meer µmols op de chrysanten en zwaardere takken. Overall is mijn energiebesparing op elektriciteit per geproduceerde chrysant, dankzij de inzet van LED-belichting, ongeveer vijftig procent ten opzichte van de oude situatie.”
Tekst en beeld: Wilma van den Oever
Rob van Dijk: “Aansturing van de dynamische LED-belichting is een continu samenspel met het aanwezige daglicht.”
