Chrysantentelers Gabri en Sandra van Wijk doen veel om te verduurzamen. Vorig jaar verruilden ze de helft van de SON-T lampen door LED-lampen in combinatie met een dubbel scherm voor extra energiebesparing en een optimaal klimaat. Dit voorjaar stapten ze vanwege de hoge gasprijzen over op full LED. Dankzij hun flexibele houding kunnen ze energie besparen, kosten besparen door elektriciteitsverkoop én een topkwaliteit chrysanten telen.

Gabri en Sandra van Wijk startten in 1992 met chrysanten. “Dat was toeval”, bekent de teler. “Mijn vader was melkveehouder in Schipluiden. Daar zagen we geen toekomst. De alternatieven waren lang zoeken naar een nieuwe locatie, emigreren of een toekomst in de glastuinbouw.” Ze kozen voor het laatste.

Nieuwbouw

“Het boerenland van mijn vader had een tuinbouwbestemming en Sandra komt uit een tuindersfamilie. Wij dachten erover om tomaten te gaan telen. Maar nieuw bouwen zou veel tijd gaan kosten. We hebben daarom gekozen voor een bestaande tuin. Toevallig was er in De Lier een chrysantenbedrijf van 7.500 vierkante meter te koop, waarvan de eigenaar snel wilde stoppen. Met hulp van mijn schoonvader zijn we begonnen.”
Na een tussenstap in 1997 naar een chrysantenbedrijf van 12.000 m² in Maasdijk, besloten de ondernemers in 2007 verder te groeien naar 24.000 m² en voor nieuwbouw te gaan op een bouwrijp stuk grond aan de overzijde van de weg. “We hebben daar een efficiënt bedrijf opgezet om topkwaliteit chrysanten te kunnen telen met een verduisteringsdoek, hijsverwarming en belichting.”
Ze hebben zich aangesloten bij VannoVa, een samenwerkingsverband van acht chrysantentelers op het gebied van productie, marketing en promotie en kozen voor het hogere segment.

Hybride belichting

“We hebben gekozen voor de op dat moment gangbare hoeveelheid licht van 90 mmol SON-T. In de loop der jaren nam dat bij veel bedrijven toe naar 120 à 130 mmol. Wij hebben niets bijgehangen, maar gewacht op de verdere ontwikkeling van LED”, vertelt Gabri van Wijk.
Het afgelopen jaar was het zo ver. De helft van de SON-T lampen, 45 µmol/m².s, ging eruit. In plaats daarvan is eenzelfde vermogen aan LED’s (95% rood, 5% blauw) opgehangen. Deze geven tweemaal zoveel licht. “Door de hybride belichting hadden we meer licht en meer 80 grams takken.” Zonder belichting zouden ze in de zomer een plantdichtheid van 63 takken/m² aanhouden en in de winter onder SON-T 43 takken/m². Afgelopen winter hebben ze voor de zekerheid een plantdichtheid van 51 takken/m² aangehouden.

Tweede scherm

Om het warmteverlies van de LED’s te compenseren was een tweede scherm op een eigen dradenbed nodig om een isolerende luchtlaag te creëren tussen de beide schermen en het Airmix circulatie- en ventilatiesysteem voor een gelijk klimaat en actieve ontvochtiging.
Aan deze ogenschijnlijk eenvoudige oplossing ging een zoektocht vooraf. De teler ging aan tafel zitten met Jan Vellekoop, commercieel directeur bij Peter Dekker Installaties. Hij is vanaf de nieuwbouw in 2007 betrokken bij het chrysantenbedrijf. “We houden beiden van techniek en zoeken samen naar de meest efficiënte oplossingen”, zegt Vellekoop, die net als de chrysantenteler een ‘nuchtere boerenzoon’ is.
Het tweede, nieuw geplaatste doek is een diffuus energiedoek. ‘s Winters overdag doet dit vooral dienst als energiedoek. Sinds de afgelopen zomer gebruiken de telers dit doek ook om te veel licht weg te schermen en verbranding van blad en bloemen te voorkomen.

Schermen tegen verbranding

Het was nog een flinke puzzel om samen ruimte te vinden in de overvol volgehangen chrysantenkas. Standaard zou een tweede scherm aan de onderkant van de tralie bevestigd worden. In een chrysantenkas zit daar de hijsverwarming. “Daarom hebben we hier gekozen voor de oplossing verduistering aan de bovenkant van het spant, de hijsverwarming aan de onderkant van het spant en het diffuse energiedoek ertussen”, zegt Vellekoop over de oplossing waar hij zichtbaar trots op is. “De keuze voor een energiescherm op hetzelfde dradenbed als de verduistering zou eenvoudiger zijn geweest. Maar dan hadden we nooit alle voordelen bereikt die we nu hebben van het scherm.”
Van Wijk heeft ervoor gekozen om de doeken tegen elkaar in te laten bewegen. Bij een hoge zoninstraling gaat het diffuse doek voor het grootste deel dicht − bijvoorbeeld 70% − en het verduisteringsdoek voor het overige deel. “Op deze manier scherm je het gewas af van 100 procent directe instraling, maar met behoud van ventilatie. Afhankelijk van de instraling bepalen we de benodigde hoeveelheid groeilicht en hoe ver het diffuse doek dicht gaat.”

Full LED

“De keuze voor LED-belichting kwam voort vanuit efficiëntie: met dezelfde hoeveelheid energie heb je meer licht en daarbij ook meer productie. Het was de bedoeling om eerst een jaar of vijf te telen met de hybride installatie, ervan te leren en daarna pas over te schakelen op full LED.”
Gabri en Sandra van Wijk hebben al dit jaar alle SON-T lampen vervangen vanwege de snel stijgende energieprijs. “De eerste winter gaat daarom best spannend zijn. We doen het voorzichtig aan. We zouden naar een plantdichtheid van 58 takken per vierkante meter kunnen gaan, maar blijven rond 51 takken en de lampen niet volledig aan.”

Flexibel sturen

De grillige energiemarkt vraagt om een flexibele houding. Het gaat niet alleen om het leveren van een topkwaliteit chrysanten en energiebesparing. De prijsvorming van de bloemen en besparing op energiekosten spelen eveneens een rol. “Netbeheerder Tennet houdt het elektriciteitsnet in balans door middel van een prijsprikkel op de onbalansmarkt. Wanneer dit onvoldoende werkt, heeft de netbeheerder nog andere opties, zoals het inzetten van noodvermogen. Dat wil zeggen dat wij tegen betaling de WKK en/of de lampen aan- of uitzetten om het overschot aan elektriciteit te gebruiken of juist te leveren.”
DNO Energie is een van de marktpartijen die daarin faciliteert. Een stuurbox van deze leverancier helpt hen met de aansturing van de WKK en het licht. Dit gebeurt op basis van de stroomprijs en het gevraagde noodvermogen, mits de teelt dit toelaat. “Wij geven zelf de grenzen aan, want het mag niet ten koste gaan van de kwaliteit.”
De chrysantentelers hebben verschillende mogelijkheden om mee te kunnen sturen: met de schermen, de WKK, het al dan niet laten branden van de lampen per kap en de plantdichtheid. “Begin januari bijvoorbeeld verwachten we een mindere prijsvorming. We planten dan wat wijder, zodat we wat flexibeler kunnen inspelen op de vraag naar elektriciteit.”

Toekomst

De komende winter zal blijken hoe de nieuwe investering uitpakt. “We hebben er vertrouwen in dat we het klimaat goed onder controle kunnen houden met het tweede scherm. Deze manier van belichten is nieuw voor de chrysantenteelt. Afgelopen winter waren er al wel chrysantentelers met hybride belichting, maar nog niemand had full LED. Deze winter zijn er een paar telers die volledig zijn overgestapt op LED-belichting. Binnen onze telersvereniging hebben alle telers nu hybride belichting of full LED.”

Tekst en beeld: Marleen Arkesteijn