Voorheen had een uitzendbureau per job in de tuinbouw de keuze uit 200 Poolse medewerkers. Nu zijn er dat twee. Bij vacatures in het middenkader is het helemaal zoeken naar mensen. Tijd voor een andere manier van denken over personeelsstrategie in de glastuinbouw.

Tomatenbedrijf CombiVliet heeft al gauw 500 scholieren in dienst. En de meesten krijgen een eenzijdig beeld van de tuinbouw. “Volgens de wet mag je ze namelijk niet zo veel laten doen. Dus kom je uit bij simpel productiewerk. En dan denken scholieren: altijd alleen maar bladplukken, daar heb ik geen zin in voor de rest van m’n leven. Dus geen baan in de tuinbouw”, vertelt Martine van der Meer, verantwoordelijk voor personeelsbeleid en communicatie.
De campagne Go Go Greenhouse gaf de mogelijkheid om deze visvijver aan potentieel talent een andere kijk en een breder beeld van de sector te geven. Van der Meer: “Afgelopen zomer hebben we drie tours gemaakt langs partnerbedrijven in de keten. Een half uur per bedrijf, de spanningsboog van pubers is niet zo groot. En veel beleving inbouwen: Zo konden ze in de kookstudio van Food Fellows een eigen lunch met eigen groenteblends of pastasaus maken.” In een paar uur zagen de kids dat er wel 50 verschillende functies bestaan in de tuinbouw, van logistiek, marketing, ICT, sales, communicatie, techniek tot productdesign.

Levendigheid

Van der Meer: “CombiVliet werkt graag met scholieren. We vinden het leuk, het geeft levendigheid en we pikken er regelmatig mensen uit die bij ons verder willen groeien. Sommigen richten een eigen bedrijfje op waar we dan mee samenwerken. We willen dat ze het naar hun zin hebben bij ons. Ze vinden het heel motiverend dat het gezellig is. Daarom organiseren we jaarlijkse uitjes en nu dus ook deze tours.”
Die zijn niet gericht op directe werving, benadrukt ze. “De meesten zijn 13 tot 17 jaar en weten vaak nog niet wat ze willen later. Het gaat om feel good. Dat bereiken we met leuke bezoeken, activiteiten en gadgets die ze meekrijgen. Zo bouwen ze een heel positief gevoel over de sector op.”

Vertrouwen geven

Hoe word je een bedrijf dat niet hoeft te werven? Robin Schaap, financieel directeur van Koppert Cress, heeft een duidelijk antwoord: “Wat je geeft, krijg je terug. Luisteren naar mensen. Hun kwaliteit tot uiting laten komen, ze vrijheid van handelen geven, vertrouwen bij hen neerleggen. Daar horen ook goede voorwaarden bij.”
Verder is het belangrijk dat medewerkers trots zijn op hun bedrijf. Dat bereik je door goed te zorgen voor collega’s en de omgeving. “En investeren in een leuke club mensen die het goed met elkaar kan vinden. Door dit alles hoeven we vrijwel niets uit te geven aan werving. Als we nieuwe mensen zoeken, vragen we eerst de eigen medewerkers of ze door willen groeien of dat ze iemand kennen die belangstelling heeft.”

Mensen opleiden

Een ander punt is opleiding en ontwikkeling. Dat komt ten goede aan het bedrijf, maar zorgt er ook voor dat medewerkers meer mogelijkheden krijgen en wellicht weggaan. Schaap: “Dat is niet zo erg. Heb je liever een collega die zich ontwikkelt en mogelijk een keer vertrekt, of iemand die zich niet ontwikkelt en blijft? Sterker nog: we investeren ook in de ontwikkeling van vaardigheden die niet direct bijdragen aan de functie. Dat houdt mensen energiek en open van geest.”
Koppert Cress wordt vaak gezien als dat bijzondere bedrijf waarvan de ervaringen moeilijk te vertalen zijn. “Toen Rob Baan het overnam was het nog een standaard tuinbouwbedrijf. Je kunt onze aanpak inderdaad niet één-op-één kopiëren. Maar je kunt wel investeren in je eigen ontwikkeling en die van je team. De eerste verandering begint bij jezelf”, zegt Schaap. “En nog een punt: als het altijd goedkoop moet, blijf je een goedkoop bedrijf. Je moet durven investeren om rendement te halen. Ook in mensen.”

Minder Polen

Sociologe Anita Strockmeijer (Universiteit van Amsterdam) interviewde voor haar promotieonderzoek ondernemers en uitzendbureaus in de glastuinbouw over hun personeelsstrategie in tijden van krapte op de arbeidsmarkt. “Bij krapte zou je verwachten dat de lonen stijgen, meer vaste contracten zien en andere vormen van omdenken om het personeel aan je te binden”, zegt ze.
Ze concentreerde het onderzoek op laaggeschoold werk, veelal ingevuld door arbeidsmigranten. Het aanbod van Poolse medewerkers daalt door de hogere lonen in bouw, installatietechniek en distributie en door de introductie van het minimumloon in Duitsland. En nauwelijks door de economische groei in Polen zelf, zoals vaak wordt gezegd. Wel komen er nu andere Polen dan voorheen: uit het oosten van het land, jonger, lager opgeleid en met een minder hoog arbeidsethos.
“Hoewel er geen absolute krapte is, ervaren ondernemers de situatie wel als nijpend. Ze reageren daarop: enerzijds stellen ze lagere eisen aan medewerkers. Anderzijds zetten ze in op goed werkgeverschap: nakomen van afspraken, medewerkers waarderen, transparant zijn, de loonstroken van uitzendbureaus controleren.”

Geen hoger loon

Telers komen echter niet met een hoger loon, een vast contract of loopbaanontwikkeling. Strockmeijer: “Scherp op de kosten letten, dat blijft het idee. Op dat vlak zie je geen ‘omdenken’, ook al ligt de gemiddelde rentabiliteit in de glasgroenten de laatste jaren rond de 125. Er zou dus wel enige financiële armslag moeten zijn om arbeidsmigranten meer perspectief te bieden.” Uitzendbureaus reageren door in andere landen te werven, ook besteden ze meer aandacht aan de huisvesting.
Haar conclusie: zolang er nog geen echt tekort is, zie je geen massaal omdenken. “Het is de vraag of dat voor de toekomst een houdbare strategie is.” Maar signalen van een beginnende tendens zijn er wel. “Een uitzendbureau dat in meerdere sectoren actief is, geeft aan dat er best weer Nederlanders voor dit werk te vinden zijn als je de arbeidsvoorwaarden verbetert. En een potplantenbedrijf dat werkt met zelfsturende teams vertelde dat ze nooit last hebben van personeelstekorten.”

Efficiënt netwerk

Robin Schaap (Koppert Cress): “Het moment om Tuinbouw Nederland op één plek te ontmoeten. Efficiënter netwerken kan bijna niet.”

Tekst: Tijs Kierkels