Met een super licht doorlatende kas is het goed komkommers telen. Dat is te zien aan de tevreden gezichten na een experiment met een jaarrond hogedraad komkommerteelt. De productie en kwaliteit zijn om over naar huis te schrijven en het energieverbruik was laag. Na ruim twee jaar toont de Winterlichtkas dat er nog steeds rek zit in teeltoptimalisatie.

Voor het derde jaar op rij groeien er komkommers in de Winterlichtkas bij Wageningen University & Research in Bleiswijk. Onderzoekers Frank Kempkes en Jan Janse willen in deze hoog licht doorlatende kas (ruim 10% meer lichttransmissie ten opzichte van bestaande kassen) zonder belichting aantonen dat het mogelijk is om hoge producties te halen met één planting in een jaar. Vorig jaar is dat goed gelukt. De resultaten smaken naar meer. Samen met komkommerteler Jan Reijm, die samen met teler Jaco den Bakker en vertegenwoordigers van Nunhems in de begeleidingscommissie zit, beoordelen ze het nieuwe gewas en bespreken de resultaten van vorig teeltseizoen.

Geen productiegat

Na twee plantingen in seizoen 2016/17 is op 28 december 2017 een nieuwe teelt geplant die bijna een jaar duurde. Met deze lange hogedraadteelt wilden de proefnemers het productiegat van drie weken omzeilen, dat ontstaat door teeltwisseling halverwege het jaar. Door zo’n teeltsysteem wordt het evenwicht in biologische bestrijding niet doorbroken en bespaart een ondernemer op plantkosten en de extra arbeid die voor de teeltwisseling nodig is.

De onderzoekers kozen voor het ras Hi-Power, met een plantafstand van 1,67 planten per m2. Dit ras is met name geschikt voor de zomerteelt en populair in belichte teelten. Het is een ras met kleine bladeren en staat bekend als een generatieve groeier.

Op 22 februari zijn de planten getopt, waardoor de stengeldichtheid is verdubbeld naar 3,3 per m2. Jan Janse: “We wilden in deze proef de grenzen van plantbelasting opzoeken. De vruchten zijn bijvoorbeeld om en om gedund en vanaf mei tot en met augustus is bij de standaard behandeling wekelijks een setje van twee vruchten aangehouden. In een aantal rijen hielden we in dezelfde periode zelfs alleen setjes van twee aan.”

In een ander deel van de proef is bij een op de vier planten een extra stengel aangehouden (4,2 stengels per m2). Uiteindelijk zijn de planten op 19 oktober getopt. De laatste oogst was op 21 november.

Twee keer herbewortelen

“In zo’n lange teelt wordt de stengel van een komkommer ongeveer 18 meter lang. Dan hebben we nog als voordeel dat dit ras niet zo erg strekt”, vertelt Janse. “Maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld tomaat, die minder lengtegroei per week heeft, verloopt het transport van water en voeding dan niet meer optimaal.”

Om die reden zijn herbewortelingsbakjes geïntroduceerd. Deze bakjes, ontwikkeld door teler Floris van der Linden (Green Diamonds), zijn gevuld met kokossubstraat. Ze hebben aan beide kanten twee uitsparingen boven elkaar om de stengel in te leggen, zodat ze opnieuw wortels kunnen maken op de plaats van de oksels. Dit is tweemaal gebeurd tijdens de teelt, op 26 april en half juni. “Na vier dagen zagen we de eerste wortelpuntjes, maar het echte bewortelen duurde nog vrij lang”, vertelt de onderzoeker. “Van de laatste planten stierf het stengeldeel vóór de bakjes pas na vijf maanden af.” Daaruit concludeert hij dat het eerste deel van de stengel nog erg lang een bijdrage levert.

Het herbewortelen ging niet altijd goed. Zo bleek dat er minstens één bladoksel in het substraat moet liggen en dat de kokos goed moet worden aangedrukt. De les die de onderzoekers hiervan leerden is dat deze handeling secuur moet gebeuren. Hier en daar trad stengelrot op, vanwege het substraat dat veel vocht vasthoudt. Om die reden zullen zij dit jaar een mengsel van kokos en perliet toepassen.

Hoge productie

Ondanks deze ervaringen is de uiteindelijke productie heel goed geweest. Was deze in het voorgaande jaar (twee teelten) nog 277 vruchten en 112 kg per m2, de lange hogedraadteelt leverde maar liefst 282 vruchten (klasse I) en 120 kg per m2 op. Het gemiddeld vruchtgewicht was 425 gram. Het gewas in de Winterlichtkas produceerde met name van week 15 tot en met 29 meer vruchten dan het referentiebedrijf.

“Dat is een topproductie”, vindt Jan Reijm, die zelf op 4,5 ha hogedraad komkommers en op 8 ha paprika’s teelt. Hij is goed te spreken over de teeltresultaten. “Het zijn veel zaken die bij elkaar komen. Hier is naast een nieuw teeltsysteem veel tijd besteed aan gewasverzorging en dat zie je terug. Het bewijst dat arbeid heel belangrijk is voor een succesvolle teelt.”

Het aanhouden van extra stengels in een deel van de proef heeft niet heel veel impact gehad, blijkt achteraf. In deze lange teelt is de ziektedruk steeds goed beheersbaar geweest. Er trad geen virus of Micosphaerella op.

Laag energieverbruik

Naast de hoge lichttransmissie is deze kas ingericht voor Het Nieuwe Telen (HNT). De kas heeft twee beweegbare W-vormige schermen, die 6 cm uit elkaar liggen, en een ontvochtigingssysteem met luchtslurven. “Tot mei hebben we deze schermen nooit hoeven openen op vocht”, legt Frank Kempkes uit. “We hebben het dubbele aantal schermuren kunnen maken ten opzichte van een conventionele kas en we deden rustig aan met CO2.”

Het totale energieverbruik is daarmee op 20 m3 gas per m2 gekomen, waarbij 10,2 kg CO2 per m2 is ingekocht (= 6 m3 gas per m2). “Toch hebben we gezien dat het gewas er steeds goed op stond”, vindt Reijm.

Kempkes plaatst een kanttekening bij de gehanteerde HNT-strategie. “Door het vele schermen in herfst en winter geef je toch de lichtwinst van deze kas weg. Het verschil in lichtsom hebben we vooral in de zomer gemaakt.”

Nieuw teeltseizoen

Met het idee om de teelt nog iets verder aan te scherpen en de productie te verleggen, zijn in het nieuwe teeltseizoen wat aanpassingen gedaan. Zo is allereerst gekozen om de plantdatum met elf dagen te vervroegen naar 17 december. Tot week 6 is een vast AC-folie aangebracht, waardoor het energiescherm eerder open kon. Kempkes: “Voordeel van vast folie is dat er iets meer vocht in de kas blijft, waardoor het gewas grotere bladeren ontwikkelde en vegetatiever kwam te staan.” In het jaar daarvoor heeft de kas al een vernevelingsinstallatie gekregen.

In deze teelt is vroeger getopt en zal herbeworteling plaatsvinden in de eerste helft van april. Het doel van de veranderingen is om de productie nog verder te verbeteren. Deze teelt loopt door tot juli, want daarna krijgt de kas een LED-belichtingsinstallatie voor een winterteelt.

De Winterlichtkas is een samenwerkingsproject van Wageningen University & Research, Bom Group, Ludvig Svensson, Bayer Cropscience en Glascom tuinbouw. Het project is mede mogelijk gemaakt door Kas als Energiebron.

Samenvatting

In de Winterlichtkas heeft in seizoen 2017/18 één lange hogedraadteelt komkommers gestaan. De lange stengels zijn twee keer door herbewortelingsbakjes met kokossubstraat geleid. Het gehanteerde klimaatregime volgde de principes van Het Nieuwe Telen, waarbij veel is geschermd. Zonder belichten is in deze kas een zeer hoge productie gehaald.

Tekst en beeld: Pieternel van Velden.

Gerelateerd