De inflatie is op dit moment erg hoog en het consumentenvertrouwen laag. Tegelijk wordt de glastuinbouw geconfronteerd met onevenredige prijsstijgingen, niet alleen van energie. Hoe dat na de zomer gaat uitpakken voor de glastuinbouw is spannend, zegt sectormanager Arne Bac van Rabobank. “Dat betekent wellicht dat consumenten luxeproducten als bloemen en planten, en vooral bloemen, makkelijker links laten liggen. Voor de groenten wordt aankomende winter meer volume uit Spanje verwacht.”

Volgens Jan de Ruyter van ABN-Amro is er weinig politiek draagvlak voor een borgstellingsregeling, is dat ook jouw analyse?

We zijn afgelopen weken continu in gesprek geweest met LNV, de uitvoerder van de borgstellingsregeling. We hebben twee weken geleden extra onderbouwing aangereikt. Die zijn daar op dit moment met Financiën een ei over aan het leggen. Dat proces wil ik niet verstoren.

Tijdens de coronacrisis kreeg de sector ruimhartige steun, er kwam een coronafonds van 650 miljoen euro, waarvan maar 250 miljoen euro is benut. Waarom is die steun er nu niet?

De overheid heeft de afgelopen anderhalf jaar heel veel coronasteun gegeven, TVL- en NOW-regeling, om de economie draaiende te houden en bedrijven aan het werk te houden. Ik merk dat de overheid dat eigenlijk wel genoeg vindt. Zij wil de komende jaren de agenda uitvoeren van het coalitieakkoord. Ondertussen zijn er wat tegenvallers, zoals de 12 miljard van de box 3 spaarrente. Ook de huidige economische situatie zorgt voor druk op de begroting.
De overheid wil bij voorkeur geen extra dingen doen dan is afgesproken in het coalitieakkoord. Minister Staghouwer heeft wel een brief gestuurd naar de Tweede Kamer waarin hij zegt te willen overwegen de sector te ondersteunen met een borgstellingsgarantie. De deur staat dus op een kiertje, maar een besluit daarover is nog niet genomen.

Tijdens corona is in totaal 80 tot 100 miljard uitgegeven aan maatregelen en steun voor bedrijven, maar de steun aan de glastuinbouw is maar voor een derde benut.

Ja, omdat een deel van de bedrijven er niet voor in aanmerking kwam en omdat de afzetmarkten zich veel sneller herstelden dan aanvankelijk werd verwacht. Eigenlijk is dit een heel krachtig signaal: we vragen steun, maar gebruiken alleen wat we nodig hebben.

Maar zo’n borgstellingskrediet kan de kans op het overleven van de energiecrisis voor de onevenredig zwaar getroffen glastuinbouw toch aanzienlijk vergroten?

Zo’n regeling wil je alleen inzetten voor bedrijven die in de kern gezond zijn, die onevenredig getroffen zijn door de energiesituatie en na deze crisis een financieel gezonde bedrijfsvoering overhouden. Zodat dergelijke bedrijven ook echt de energietransitie kunnen doen. Dat is het appèl dat de banken doen, wij dus ook. Bedrijven die in de kern gezond zijn: faciliteer die om deze situatie door te komen. Uiteraard is de energieprijs een stuk ondernemersrisico, maar de uitzonderlijkheid van de huidige energiesituatie kan de ondernemer niet worden aangerekend.

Volgens Glastuinbouw Nederland dreigt 40% van hun achterban direct in liquiditeitsproblemen te komen bij het aflopen van het vaste gascontract. Zien jullie daar al voortekenen van?

Wat wij zien is dat bedrijven daar op allerlei manieren op proberen te anticiperen. Men laat de lampen uit, of gaat meer stroom terugleveren, of later planten, en dergelijke. Je ziet wel dat bedrijven met alleen een ketel nu sterk aan het overwegen zijn of ze de komende winter doorgaan of leeg dan wel koud gaan liggen. Bedrijven met WKK’s die stroom kunnen terugleveren zijn nu het beste in staat om de kosten te beheersen door elektriciteit terug te leveren aan het elektriciteitsnet.

Alexander Formsma, energiespecialist van Glastuinbouw Nederland, stelde dat de politiek serieuzer moet overwegen om Groningen tijdelijk meer gas te laten produceren?

Ik wil me niet in politieke zaken mengen, maar denk wel dat het belangrijk is dat de gasvoorziening op peil blijft. Uiteraard voor consumenten, maar ook voor elementaire sectoren als de tuinbouw, die niet alleen voedingsproducten levert maar ook een stuk emotie en beleving met haar sierteeltproducten. De industrie is bij een tekort als eerste aan de beurt. Vanwege onze WKK’s, maar ook omdat het lastiger is glastuinbouwbedrijven aan te wijzen die moeten stoppen met produceren. Tegelijk moet je het niet uitsluiten dat het toch zou kunnen gebeuren.

Denk je dat er in het post-Poetin tijdperk misschien weer meer Russisch gas naar Nederland kan stromen of is dat definitief verleden tijd?

Uiteraard is het Russisch gas weer aanzetten een politieke keuze. Dat zal ook in de politiek moeten worden besloten. Als ik kijk naar hoe de oorlog nu vordert en hoe stevig beide partijen zich hebben ingegraven, denk ik niet dat je daar de komende jaren rekening mee moet houden.

Het lage consumentenvertrouwen en de hoge inflatie zetten momenteel druk op de consumentenbestedingen. Is dat ook jouw analyse?

De inflatie is gewoon fors en dat gaat effect hebben op consumentenbestedingen. De boodschappen zijn voor de consument in heel Europa duurder geworden. Het betekent dat de consumenten luxeproducten als bloemen en planten, en vooral bloemen, makkelijker links laten liggen dan een jaar geleden. Het is best spannend om te zien hoe dat na de zomervakantie uitpakt. Dan is de portemonnee leeg en gaan ze wellicht nog meer op hun uitgaven letten.
De drivers achter de hoge inflatie zijn de hoge energieprijzen. Alles wordt daardoor duurder. Er is ook geen zicht op dat die energieprijs snel gaat zakken. Voor de voedingstuinbouw ligt het anders, dat zijn eerste levensbehoeften. Echter, een deel van de Nederlandse productie heeft de belichting in de winter uitgeschakeld. We weten ook dat Spaanse telers meer zaad hebben ingekocht bij de zaadbedrijven. Die gaan komend najaar meer groenten zaaien. Er zal dus meer volume vanuit die hoek op de markt komen. Wat daarvan de impact gaat worden is onduidelijk. Het Nederlandse product is van dichtbij en heeft ook een bepaalde waarde. Daar waar sprake is van een wederkerige afnemer-leverancier relatie zie je dat Nederlandse en Europese supermarkten toch voor Nederlands product hebben gekozen. Deze relaties bieden een goede basis ook voor komende winterperiode.

Ik zie nog steeds Spaans product in de Nederlandse retail liggen, midden in het Hollandse seizoen. Ik vermoed dat de prijs harder gaat meespelen in de komende periode?

Prijs speelt zeker mee, echter veel supermarkten kiezen bij voorkeur voor ‘van dichtbij’. Voedsel van verder weg halen terwijl bij wijze van spreken in de achtertuin in voldoende mate gezond en veilig voedsel beschikbaar is, doet supermarkten anders besluiten. Maar ook hier zal gelden, niet alles kan.

Een gasprijs van 80 cent maakt rendabel produceren in de glastuinbouw vrijwel onmogelijk. Als deze crisis langer gaat duren, welke bedrijven gaan dan het eerst afvallen?

Ieder bedrijf is anders, en als je voor drie jaar een vast gascontract hebt liggen voor 18 cent maak je je daar voorlopig geen zorgen om. Iemand die vandaag geen vaste prijspositie heeft en ook geen gelegenheid om stroom terug te leveren, daarvoor wordt het spannend. Het hangt er ook vanaf welk product wordt geteeld en of de teler in staat is zijn meerkosten door te berekenen bij zijn afnemer. Dat kan tot meer afvallers leiden. Maar ook deze crisis zal een keer ophouden.
De banken kijken door de crisis heen. Als er een gezonde businesscase blijft, ook na het financieren van een liquiditeitstekort, dan zijn we uiteraard bereid een bedrijf er doorheen te helpen. Maar als die tekorten te hoog oplopen, moeten we ook naar andere (on)mogelijkheden gaan kijken. Denk dat dat niet verrassend is als ik dit zeg. Want ondernemers zijn al sinds afgelopen winter volop aan het schakelen.

De TTF-verwachting voor december 2024 staat momenteel op 60 cent per kuub. Volgens Formsma is een gasprijs van 30 tot 40 cent nodig voor een rendabele productie.

We moeten niet uitsluiten dat we op termijn weer naar een lager prijsniveau voor gas gaan. Het is allemaal gerelateerd aan sentimenten. Er is voldoende gas in de wereld, en ook olie, alleen nu niet op dit moment in voldoende mate op de juiste plaats. Op enig moment verwacht ik een normalisatie, de vraag is alleen wanneer dat moment aanbreekt.

Wat vond je van de motie van Tweede Kamerleden Laura Bromet (GL) en Esther Ouwehand (PvdD) voor een verbod op aardgas voor de sierteelt?

Ik vond die niet getuigen van enige vorm van empathie. De tuinbouw is een enorm belangrijke sector, zeker ook de sierteelt vanwege de economische waarde die het heeft. In exportwaarde, maar ook in werkgelegenheid. Mijn vrouw was echt blij toen ik vanmorgen met een bosje bloemen aankwam, het is vandaag onze trouwdag. Sierteelt voegt echt iets toe. Dat heeft de coronaperiode ook wel bewezen, daar heeft de sector dankbaar gebruik van gemaakt. Ik begrijp de opmerking van die politici niet, ik vind het wereldvreemd.

Zie je ook lichtpuntjes in deze crisis?

Ik zie veel ondernemerschap en creativiteit en ondernemers met de blik vooruit. Er wordt volop geïnvesteerd in LED-belichting, dubbele energieschermen en alternatieve warmtebronnen als geothermie. Als ondernemers nog niet aan stonden op de energietransitie, staan ze dat nu zeker wel.

Tekst: Mario Bentvelsen, beeld: Jan van Staalduinen