Tomatentelers Jos en Wim Pijl uit het Belgische Melsele namen vorig jaar een nieuw schermdoek in gebruik, dat op enkele kilometer afstand wordt geproduceerd. Het scherm heeft een betere lichtdoorlatendheid dan zijn voorganger. “Zo kun je in de winter langer schermen. Dat bespaart veel energiekosten”, aldus de telers. En onverwacht blijkt het doek ook bij grote zomerse hitte condens heel goed af te voeren.
Wim Pijl en zijn vrouw Petra staan bij de automatische sorteerlijn bij de ingang van hun tomatenbedrijf in Melsele, een gemeente in de schaduw van Antwerpen. Petra leidt de kistjes in goede banen, terwijl Wim de gewichtscontrole uitvoert. Normaal laten ze dat werk over aan hun dertigkoppige personeelsbestand, maar nu het kwik al enkele dagen boven de 30 graden ligt, loopt de logistiek een beetje anders. “Op zulke warme dagen is het na de middag niet meer uit te houden in de kas”, verklaart de glastuinder het hitteplan van eind juni.
Van aardbei naar tomaat
Wim Pijl is de tweede generatie tomatenteler op het bedrijf in Melsele. Het was vader Jos (71) die in de jaren zeventig de aardbeienteelt van de familie verruilde voor de tomatenteelt, in een tijd waarin de Belgische aardbeien veel concurrentie ondervonden van import uit Zuid-Europa. Zijn groene T-shirt met de opdruk ‘Aardbeifeesten Melsele’ herinnert aan de agrarische roots van de streek.
Na de overstap naar tomaten breidde het bedrijf zich in etappes uit tot een kasareaal van 4,5 ha, waarvan 1 ha belicht. Op het gehele areaal telen de glastuinders een combinatie van trostomaten, losse tomaten en specialties, die allemaal vertrekken naar de coöperatieve groente- en fruitveiling BelOrta in Sint-Katelijne-Waver.
Tot dusver verloopt het seizoen naar tevredenheid. De tomaten scoren vanaf de start van het seizoen goed op de veilingklok. Dat heeft veel te maken met het noodweer in Zuid-Europa enkele maanden geleden. Daardoor was het aanbod uit Spanje en Marokko lager op het moment dat de Belgische tomaten op de markt kwamen.
Nieuw energiescherm
Terwijl Wim zijn werk afrondt en Jos ons door de kas rondleidt, zien we een nieuw energiescherm hangen. Het gaat om het nieuwste energiedoek van Phormium, genaamd Diamond, dat de familie Pijl sinds augustus vorig jaar in gebruik heeft. De glastuinders gebruiken al sinds de jaren negentig energiedoeken en sinds 2007 is de volledige kas uitgerust met zo’n schermdoek.
Vorig jaar was het energiedoek in een kasafdeling van 1 ha aan vervanging toe. De Vlamingen kozen daarbij voor de volgende generatie schermdoeken van de Belgische producent. Met een diffuus schermgetal van 23,6%, doorgerekend en bevestigd door Wageningen University & Research, stelt het bedrijf het meest lichtdoorlatende energiedoek op de markt te hebben. Het directe schermgetal is 40,1% bij een lichtinval onder 75º, een situatie die zich ’s winters voordoet in de vroege ochtend en avond.
Hogere lichtdoorlatendheid
De verhoogde transparantie wordt bereikt met een gepatenteerde weeftechniek die toelaat om met minder garens te weven. De glastuinders kijken tevreden terug op hun eerste jaar. “Door de hogere lichtdoorlatendheid kun je in de winter langer schermen zonder opbrengst te verliezen. Dat betekent een behoorlijke besparing op de energiekosten”, aldus Jos Pijl.
Daarnaast looft hij het betere vochttransport van het doek. Dit heeft alles te maken met het polyester dat een andere samenstelling heeft waardoor druppels makkelijker uitvloeien. “Daardoor is niet alleen de lichtdoorlatendheid beter, maar vloeit de condens gemakkelijker uit naar de garens, die het vocht opnemen. Zodoende is het vochttransport van het doek beter”, vertelt Vitalina Tsourkan van Phormium.
Niet langer druppelvorming
Een betere vochtafvoer voorkomt volgens Jos druppelvorming, zoals dat voordien wel gebeurde. “Bij het vorige doek bleven er vaker druppels aan het doek hangen. Iedere keer dat je na het schermen het doek opende, zag je op sommige plekken druppels naar beneden vallen.”
Wim vult aan: “Dat was op die plaatsen nadelig voor de teelt en soms zelfs aanleiding om het scherm langer gesloten te houden om die druppelval te voorkomen. Dit probleem doet zich met het nieuwe doek veel minder voor.”
Door de vocht-, lucht- en warmtestralingseigenschappen kan het doek volgens de producent resulteren in een energiebesparingsgetal van 47%. De specialist in energie- en verduisteringsschermen is gevestigd in het Vlaamse Lokeren, op enkele kilometers van het bedrijf van de familie Pijl, en produceert al zijn doeken in de eigen fabriek.
Twee praktijkbedrijven tevreden
Het is dan ook niet vreemd dat trouwe klant Pijl als eerste bedrijf het nieuwe energiedoek in gebruik nam. “Nadat we het doek twee jaar geleden hadden ontwikkeld, hebben we het eerst getest op een klein oppervlak bij enkele telers. Vervolgens hebben we het bij twee telers op praktijkschaal opgehangen. Toen ook daar de resultaten goed waren, hebben we het doek begin juni officieel op de markt gebracht”, verklaart Tsourkan de introductiestrategie van nieuwe producten.
Naast Pijl installeerde ook paprikateler Guido Quirijnen het doek op een areaal van 1,5 ha. Jos Pijl noemt de doordachte productintroductie een van de redenen waarom zijn vertrouwen in het bedrijf groot is. “Ze gaan niet over één nacht ijs, maar doen alles weloverwogen.”
Door de goede ervaringen plannen de telers later dit jaar om ook het Diamond-doek in de belichte kas te vervangen. “Dat doek hangt er nu tien jaar. Met het doek op zich is nog niet veel mis mis, maar het dradenbed vertoonde tekenen van slijtage”, vertelt Jos.
Nevenfunctie in de zomer
Terwijl de teler zijn verhaal doet, sluit boven zijn hoofd plotseling het Diamond-doek. “We gebruiken het doek in de zomer om het verdampte vocht beter vast te houden en zo de planten te ondersteunen. De hogere luchtvochtigheid zorgt er voor dat de plant minder snel gaat verdampen en zo minder snel in de problemen komt”, verklaart de teler.
Ligt de luchtvochtigheid onder de 65%, dan sluiten de schermen zich voor 75%. Het is de kier die bepaalt hoeveel vocht er ontsnapt. In de belichte kas is het regime nog iets strakker afgesteld op 80%. “De planten staan daar al langer en hebben langere stelen, waardoor het nog meer moeite kost om vocht naar de toppen te pompen”, licht de teler toe.
Kennis uit Normandië
De familie heeft zich deze teelttechniek in de loop der jaren eigen gemaakt. Jos Pijl haalde de mosterd bij bevriende tomatentelers in Normandië, waar de familie regelmatig over de vloer komt. “Door de invloed van de wind heb je daar te maken met weersomstandigheden die snel kunnen veranderen. Telers schermen om die overgangen af te vlakken, zodat de plant minder stress ervaart”, legt hij uit. Hittegolven, zoals nu, of een uitdrogende noordoostenwind zijn momenten waarop deze techniek volgens hem ook in Vlaanderen van nut is.
Tekst en beeld: Jerom Rozendaal
